TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, hiện đại và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Trong bối cảnh đó, việc triển khai đồng bộ các chương trình bảo vệ môi trường, xử lý nước thải, cải tạo kênh rạch, phát triển không gian xanh và nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị đang được Thành phố xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Tinh thần đó được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết không chỉ đặt ra các mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao mà còn đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phát triển xanh, phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống người dân, cải thiện mạnh mẽ các chỉ số phát triển con người (HDI), xây dựng môi trường sống văn minh, hiện đại và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Ảnh 1: Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ nổi tiếng với mạng lưới sông ngòi chằng chịt và hệ động thực vật phong phú (Ảnh tư liệu)
Bảo vệ môi trường được Thành phố xác định là trụ cột chiến lược
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều chương trình, dự án lớn về xử lý nước thải, cải tạo môi trường, chỉnh trang đô thị ven kênh rạch, phát triển không gian xanh, tăng cường quản lý tài nguyên và ứng dụng công nghệ số trong quản trị môi trường đô thị.
Bảo vệ môi trường đang trở thành một trong những trụ cột chiến lược của quá trình phát triển Thành phố trong giai đoạn mới. Theo đánh giá của các chuyên gia quy hoạch và môi trường, chưa bao giờ TP.HCM đặt vấn đề môi trường trong mối quan hệ chặt chẽ với chất lượng tăng trưởng và chất lượng sống người dân như hiện nay.
Tại nhiều cuộc họp gần đây liên quan đến rà soát danh mục đầu tư công và các chương trình môi trường trọng điểm, đồng chí Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu phải rà soát toàn diện các đề án, dự án môi trường theo thứ tự ưu tiên; tập trung nguồn lực cho những công trình cấp bách, có tác động trực tiếp đến chất lượng sống người dân và năng lực phát triển bền vững của Thành phố.
Theo đồng chí Võ Văn Minh, trong điều kiện nguồn lực đầu tư còn nhiều áp lực, Thành phố phải lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm; kiên quyết tránh đầu tư dàn trải, thất thoát, lãng phí; đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát, đánh giá hiệu quả thực tiễn của từng dự án.
Ảnh 2,3: Đồng chí Võ Văn Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về danh mục đầu tư công thuộc lĩnh vực bảo vệ môi trường trên địa bàn Thành phố (Nguồn ảnh: Thái Long)
Quan điểm xuyên suốt được lãnh đạo HĐND Thành phố đặt ra là mọi chương trình đầu tư môi trường đều phải hướng đến mục tiêu phục vụ người dân, cải thiện chất lượng môi trường sống, nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị và góp phần nâng cao các chỉ số phát triển con người của Thành phố trong dài hạn.
Đẩy mạnh chỉnh trang đô thị ven kênh rạch, phát triển hạ tầng sinh thái
Báo cáo của UBND TP.HCM, giai đoạn 2026 - 2030 đề cập Thành phố dự kiến triển khai hàng loạt dự án đầu tư công trong lĩnh vực bảo vệ môi trường với trọng tâm là xử lý nước thải, cải tạo hệ thống thoát nước, chống ngập, chỉnh trang đô thị ven kênh rạch, phát triển hạ tầng sinh thái và ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường. Một trong những nội dung được TP.HCM đặc biệt quan tâm hiện nay là tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, nhất là các dự án sử dụng nguồn vốn ODA và hợp tác công tư (PPP).
Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, nhiều dự án môi trường quy mô lớn thời gian qua chậm tiến độ do vướng mắc kéo dài về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng hoặc chưa thu hút được nguồn lực xã hội hóa đủ mạnh. Do đó, Thành phố đang rà soát lại các cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư tham gia vào lĩnh vực xử lý nước thải, cải tạo môi trường, phát triển hạ tầng xanh và chỉnh trang đô thị.
Lãnh đạo HĐND Thành phố cũng yêu cầu các cơ quan liên quan phải chủ động tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thủ tục, đẩy nhanh tiến độ giải ngân; đồng thời lựa chọn nhà đầu tư có năng lực, công nghệ phù hợp và bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả trong toàn bộ quá trình triển khai dự án. Một trong những nhiệm vụ được Thành phố xác định là trọng tâm của giai đoạn tới là cải tạo hệ thống kênh rạch gắn với chỉnh trang đô thị và bảo đảm an sinh xã hội cho người dân.
Trong giai đoạn trước, Thành phố đã triển khai nhiều dự án chỉnh trang lớn như cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, rạch Xuyên Tâm, kênh Đôi… Hàng chục ngàn hộ dân đã được di dời để phục vụ cải tạo môi trường và phát triển hạ tầng qua các dự án này.
Ảnh 4,5 : Một số hình ảnh ô nhiễm môi trường, phát sinh rác thải sinh hoạt do tình trạng lấn chiếm kênh rạch tại khu vực
Tuy nhiên hiện nay, nhiều tuyến kênh nội đô vẫn đang trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến môi trường sống và mỹ quan đô thị. Thời gian tới, gần 40.000 hộ dân sinh sống trên và ven kênh rạch sẽ tiếp tục được rà soát để từng bước thực hiện chương trình di dời, tái định cư phục vụ chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường.
Nếu triển khai hiệu quả Dự án này, chương trình cải tạo kênh rạch sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản đối với diện mạo đô thị TP.HCM, đồng thời góp phần giảm ngập nước, cải thiện chất lượng không khí, nguồn nước và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Song song với cải tạo kênh rạch, TP.HCM đang tập trung nâng cao năng lực thu gom và xử lý nước thải đô thị nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước và sức khỏe cộng đồng.
Ảnh 6: Đoàn công tác HĐND Thành phố và các sở, ban, ngành khảo sát vị trí khu đất xây dựng nhà ở phục vụ tái định cư số 467- 469 Bến Bình Đông, phường Phú Định.
Tăng diện tích cây xanh, rừng phòng hộ, xây dựng vành đai sinh thái liên vùng
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, Thành phố cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường; xây dựng hệ thống quan trắc tự động, cơ sở dữ liệu môi trường dùng chung và nền tảng giám sát chất lượng môi trường theo thời gian thực. Bên cạnh các giải pháp xử lý ô nhiễm đô thị, TP.HCM cũng đang đẩy mạnh các chương trình bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, tăng diện tích cây xanh, rừng phòng hộ và phát triển các vành đai sinh thái liên vùng.
Theo định hướng mới, Thành phố sẽ tăng cường phối hợp với các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ nhằm bảo vệ môi trường khu vực vành đai xanh thuộc Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), hình thành các hành lang sinh thái liên kết để giảm áp lực đô thị hóa và bảo vệ cân bằng tự nhiên. Đặc biệt, các khu vực có ý nghĩa chiến lược như các xã, phường thuộc huyện Cần Giờ (cũ) và đặc khu Côn Đảo tiếp tục được xác định là vùng sinh thái trọng điểm cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Ảnh 7: Đường Tây Bắc, Côn Đảo cắt ngang khu rừng già ở Bãi Dài, Côn Đảo (Ảnh tư liệu)
Việc TP.HCM đồng thời triển khai các chương trình lớn về xử lý nước thải, cải tạo kênh rạch, phát triển hạ tầng xanh, bảo vệ hệ sinh thái và chuyển đổi số môi trường cho thấy quyết tâm chính trị rất cao của Thành phố trong thực hiện Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị.
Nhiệm vụ trọng tâm trong công tác cải thiện chất lượng môi trường, nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị, phát triển không gian xanh và tăng cường quản trị đô thị thông minh đang từng bước tạo nền tảng để TP.HCM nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện các chỉ số phát triển con người và xây dựng hình ảnh một đô thị văn minh, hiện đại, đáng sống không chỉ của Việt Nam nói riêng mà cả trong khu vực châu Á.
LAN PHƯƠNG
