Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới không chỉ là một văn kiện định hướng phát triển đơn thuần, mà thực sự là một tuyên ngôn chiến lược về tương lai của đô thị lớn nhất cả nước. Điều đặc biệt của nghị quyết này nằm ở chỗ: Lần đầu tiên, Trung ương đặt TP.HCM trong một tầm nhìn phát triển rất khác - không còn chỉ là “đầu tàu kinh tế”, mà phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính quốc tế và đô thị cạnh tranh toàn cầu.
Trong rất nhiều nội dung lớn của nghị quyết, điều tâm đắc nhất chính là tư duy “đột phá của đột phá” về thể chế phát triển cho TP.HCM. Đây không chỉ là một cụm từ mang tính chính trị, mà là một thông điệp rất mạnh mẽ của Trung ương: Muốn TP.HCM phát triển nhanh và bền vững thì không thể tiếp tục vận hành bằng tư duy và cơ chế cũ.
Trong nhiều năm qua, TP.HCM luôn giữ vai trò trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đóng góp hơn 23% GDP và khoảng 30% tổng thu ngân sách quốc gia. Tuy nhiên, nghịch lý tồn tại suốt nhiều năm là một “siêu đô thị” với quy mô kinh tế khổng lồ lại đang bị ràng buộc bởi những giới hạn thể chế, cơ chế phân cấp và mô hình quản trị chưa thật sự tương xứng. Không ít dự án trọng điểm chậm triển khai; nhiều cơ hội phát triển mới bị bỏ lỡ; tình trạng ùn tắc giao thông, ngập nước, quá tải hạ tầng và áp lực dân số ngày càng lớn. Điều đó cho thấy, nếu không có một cuộc cải cách mạnh mẽ về thể chế, TP.HCM rất khó duy trì vai trò đầu tàu trong giai đoạn cạnh tranh mới.
Chính vì vậy, điểm đắt giá nhất của Nghị quyết 09-NQ/TW là Trung ương đã nhìn nhận rất rõ yêu cầu phải trao cho TP.HCM một không gian phát triển mới với mức độ tự chủ cao hơn, linh hoạt hơn và vượt trội hơn. Việc nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tạo thành “đột phá của đột phá” thực chất là mở đường cho những cơ chế chưa từng có tiền lệ: Phân cấp mạnh hơn, phân quyền sâu hơn, cơ chế thử nghiệm chính sách mới, quản trị đô thị hiện đại, mô hình tài chính đặc thù và quyền chủ động lớn hơn trong huy động nguồn lực phát triển.
Đây là tư duy phát triển rất hiện đại; với một đô thị quy mô lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, nếu vẫn quản lý theo tư duy hành chính truyền thống thì sẽ không thể cạnh tranh với các trung tâm lớn trong khu vực như Singapore, Thượng Hải hay Seoul. Một siêu đô thị muốn bứt phá phải được vận hành bằng một “hệ điều hành thể chế” đặc biệt.
Điều đáng chú ý hơn là Nghị quyết 09-NQ/TW đã chuyển hẳn tư duy phát triển của TP.HCM từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và trung tâm tài chính quốc tế. Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược rất lớn. TP.HCM không còn được định vị chỉ là nơi sản xuất, thương mại hay dịch vụ, mà đang được kỳ vọng trở thành trung tâm sáng tạo và dẫn dắt nền kinh tế tri thức của quốc gia.
Tuy nhiên, Nghị quyết dù có tầm nhìn lớn đến đâu cũng sẽ khó đi vào cuộc sống nếu không nhanh chóng được thể chế hóa bằng các cơ chế pháp lý đủ mạnh. Vì vậy, điều dư luận và cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng hiện nay chính là việc xây dựng một đạo luật riêng hoặc cơ chế pháp lý đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh, nhằm cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 09-NQ/TW; chỉ khi “điểm nghẽn thể chế” được tháo gỡ thực sự, Thành phố Hồ Chí Minh mới có thể phát huy đầy đủ tiềm năng của một trung tâm kinh tế - tài chính - đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực và quốc tế.
Nghị quyết 09-NQ/TW không chỉ mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Thành phố Hồ Chí Minh, mà còn thể hiện khát vọng lớn của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới và tư duy “đột phá của đột phá” chính là linh hồn của nghị quyết, là chìa khóa để Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục tiên phong, dẫn dắt và bứt phá mạnh mẽ trong nhiều thập niên tới./.
Châu Vũ
