Buổi khảo sát do ông Cao Thanh Bình - Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND Thành phố chủ trì. Tham dự có các Phó Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND Thành phố; đại diện Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND Thành phố, Văn phòng UBND Thành phố, Bộ Tư lệnh Thành phố, Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Tài chính, Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi, Bảo tàng Bình Dương và lãnh đạo UBND phường Tây Nam.

Qua khảo sát thực tế và nghe báo cáo của các đơn vị, Đoàn khảo sát ghi nhận Địa đạo Tam Giác Sắt đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý, vận hành, đặc biệt là việc xác định cơ quan trực tiếp quản lý và nguồn kinh phí hoạt động sau khi cơ chế ủy quyền trước đây kết thúc.

Đáng chú ý, Quyết định số 1714/QĐ-UBND ngày 19/6/2025 của UBND tỉnh Bình Dương về ủy quyền quản lý các di tích lịch sử - văn hóa đã được xếp hạng trên địa bàn tỉnh quy định thời hạn ủy quyền đến ngày 31/12/2025 hoặc đến khi có quyết định khác thay thế. Từ ngày 01/01/2026, thời hạn ủy quyền theo quyết định này đã kết thúc. Qua báo cáo, tài liệu cung cấp và kết quả khảo sát, chưa ghi nhận hoặc chưa được cung cấp văn bản thay thế, văn bản chuyển tiếp xác định cụ thể cơ quan, đơn vị tiếp tục trực tiếp quản lý các di tích thuộc phạm vi quyết định và cơ chế cấp kinh phí tương ứng.

Vướng mắc về cơ sở pháp lý đã tác động trực tiếp đến việc bố trí kinh phí hoạt động. Tại Địa đạo Tam Giác Sắt, 06 lao động hợp đồng gồm 04 bảo vệ và 02 nhân viên phục vụ vẫn duy trì công việc bảo vệ, giữ gìn vệ sinh, cảnh quan và hỗ trợ đón khách nhưng đến thời điểm khảo sát đã 09 tháng chưa được chi trả tiền lương. Kinh phí điện, nước, cắt cỏ, phòng chống cháy, chăm sóc cảnh quan, bảo quản và duy tu di tích cũng gặp nhiều khó khăn. Theo thông tin tại buổi khảo sát, tình trạng vướng mắc về kinh phí liên quan đến 14 di tích thuộc khu vực Bình Dương (cũ).

Đoàn khảo sát cũng ghi nhận nhiều hạng mục tại di tích đã có dấu hiệu xuống cấp, trong khi hoạt động khai thác chưa tương xứng với quy mô và tiềm năng. Khuôn viên rộng, các điểm tham quan cách xa nhau nhưng chưa có phương tiện vận chuyển khách nội bộ; các dịch vụ, sản phẩm trải nghiệm còn hạn chế. Bên cạnh đó, hồ sơ đất đai, tài sản và hồ sơ pháp lý của một số hạng mục công trình vẫn cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện.

Tại buổi làm việc, các cơ quan, đơn vị tập trung trao đổi về phương án quản lý phù hợp trong thời gian tới. Các ý kiến cơ bản thống nhất đề xuất nghiên cứu giao Địa đạo Tam Giác Sắt cho Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi quản lý, vận hành. Phương án này được nhìn nhận không chỉ nhằm giải quyết đầu mối quản lý mà còn tạo điều kiện phát huy kinh nghiệm chuyên môn trong bảo tồn, thuyết minh, tổ chức phục vụ khách và kết nối các sản phẩm du lịch lịch sử - văn hóa.

Kết luận buổi khảo sát, ông Cao Thanh Bình - Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND Thành phố ghi nhận những nỗ lực của địa phương, đơn vị quản lý và đội ngũ người lao động trong việc duy trì hoạt động, bảo vệ di tích trong điều kiện còn nhiều khó khăn; đồng thời đề nghị các cơ quan liên quan khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về cơ chế quản lý và nguồn kinh phí, trước mắt bảo đảm chế độ, quyền lợi của người lao động và các điều kiện tối thiểu để duy trì hoạt động của di tích.

Ban Văn hóa - Xã hội đề nghị cần sớm làm rõ cơ sở pháp lý về cơ quan quản lý, đơn vị trực tiếp quản lý và đơn vị sử dụng ngân sách đối với các di tích sau khi Quyết định số 1714/QĐ-UBND kết thúc thời hạn ủy quyền. Việc xác định rõ chủ thể quản lý là cơ sở quan trọng để cơ quan tài chính bố trí, giao và thanh toán kinh phí đúng quy định, tránh tình trạng nhiệm vụ vẫn phải thực hiện nhưng không có cơ sở đầy đủ để bảo đảm nguồn lực.

Đối với những khó khăn cấp bách, Ban đề nghị các cơ quan chuyên môn khẩn trương rà soát, tham mưu phương án giải quyết tiền lương còn tồn đọng của người lao động, kinh phí điện, nước và các khoản chi thiết yếu phục vụ bảo vệ, bảo quản, duy tu di tích; đồng thời rà soát, xử lý các trường hợp tương tự tại các di tích khu vực Bình Dương (cũ), không để khó khăn kéo dài ảnh hưởng đến đời sống người lao động và an toàn di tích.

Về lâu dài, việc bàn giao di tích phải được thực hiện đồng bộ, làm rõ nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự, kinh phí, tài sản, đất đai, hồ sơ pháp lý và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị; tránh việc chỉ chuyển trách nhiệm quản lý trong khi đơn vị tiếp nhận chưa được bảo đảm đầy đủ điều kiện vận hành.

Ban Văn hóa - Xã hội cũng đề nghị nghiên cứu Địa đạo Tam Giác Sắt trong mối liên kết với Địa đạo Củ Chi và hệ thống di tích, điểm đến văn hóa - lịch sử của Thành phố, hướng đến hình thành chuỗi sản phẩm giáo dục truyền thống và du lịch trải nghiệm có chiều sâu. Mỗi di tích cần giữ được giá trị, bản sắc riêng, đồng thời bổ trợ cho nhau trong công tác quảng bá, tổ chức tour tuyến và phát triển dịch vụ phù hợp.

Với không gian rộng và giá trị lịch sử đặc biệt, Địa đạo Tam Giác Sắt còn nhiều dư địa để phát triển các hoạt động giáo dục truyền thống, trưng bày, ứng dụng công nghệ, trải nghiệm lịch sử, các sản phẩm văn hóa và dịch vụ phục vụ khách tham quan. Việc tháo gỡ kịp thời các vướng mắc về cơ chế, nguồn lực và mô hình quản lý sẽ là tiền đề quan trọng để bảo tồn tốt hơn di tích và phát huy hiệu quả giá trị của một địa chỉ đỏ trong không gian văn hóa - lịch sử của Thành phố.

An Duyên