Hôm nay 1/10, Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt mang tính lịch sử trong tiến trình hoàn thiện thể chế, mở ra hành lang pháp lý rộng mở, hiện đại cho các đô thị lớn trên cả nước. Đối với một đô thị đặc biệt, đầu tàu kinh tế như TP.HCM, đạo luật này không chỉ đơn thuần là một công cụ quản lý nhà nước, mà còn là chiếc “chìa khóa vàng” để tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính cơ cấu, khơi thông nguồn lực dồi dào còn đang tiềm ẩn. Tuy nhiên, một chính sách dù ưu việt đến đâu cũng sẽ mãi nằm trên giấy nếu thiếu đi sự chủ động, quyết liệt trong khâu tổ chức thực hiện. Nhằm giúp quý độc giả, cử tri và Nhân dân Thành phố hiểu rõ hơn về tầm nhìn, quyết tâm và những bước đi chiến lược “đi trước đón đầu” của hệ thống chính trị Thành phố, Cổng Thông tin điện tử HĐND TP.HCM trân trọng giới thiệu loạt bài viết chuyên sâu 2 kỳ: “Luật Phát triển đô thị có hiệu lực: Chủ động bứt phá, kiến tạo không gian phát triển mới cho TP.HCM”.
KỲ 1: HÀNH TRÌNH “ĐI TRƯỚC MỘT BƯỚC” – KHÔNG ĐỂ ĐỘ TRỄ CHÍNH SÁCH CẢN BƯỚC VƯƠN MÌNH
Thực tiễn sinh động của quá trình đổi mới đã chứng minh một chân lý: Một quyết sách dù đúng đắn và ưu việt đến mấy, nếu chậm trễ trong khâu triển khai, sẽ đánh mất đi "thời điểm vàng" của sự phát triển. Nhận thức sâu sắc triết lý ấy, ngay khi Luật Phát triển đô thị (được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026) còn đang thai nghén, hệ thống chính trị TP.HCM, mà trọng tâm là HĐND Thành phố, đã khởi động một chiến dịch chuẩn bị chưa từng có tiền lệ. Đây là minh chứng rõ nét cho tư duy đột phá, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của một đô thị luôn mang trong mình sứ mệnh tiên phong.
Từ chối tư duy “chờ đợi” và bài toán “độ trễ chính sách”
Trong quản trị công và điều hành kinh tế vĩ mô, "độ trễ chính sách" (khoảng thời gian từ khi luật được ban hành đến khi có đầy đủ nghị định, thông tư hướng dẫn và thực sự đi vào đời sống) thường là rào cản lớn nhất khiến các quy định pháp luật chậm phát huy tác dụng. Đối với TP.HCM – nơi mỗi ngày, mỗi giờ trôi qua đều gắn liền với những biến động kinh tế - xã hội to lớn, sự chậm trễ này đồng nghĩa với việc lãng phí nguồn lực và bỏ lỡ cơ hội cạnh tranh quốc tế.
Phá vỡ lối mòn thụ động truyền thống, ngay từ khi Luật Phát triển đô thị còn đang trong quá trình xây dựng, HĐND Thành phố đã xác định rõ quan điểm chỉ đạo xuyên suốt: tuyệt đối không chờ Luật có hiệu lực mới bắt đầu rục rịch triển khai, mà phải chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa. Mục tiêu tối thượng được đặt ra như một mệnh lệnh hành động: Luật có hiệu lực đến đâu thì cơ chế, bệ phóng thực hiện phải sẵn sàng đến đó.
Để hiện thực hóa quan điểm mang tính chiến lược này, HĐND Thành phố đã chủ động phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng với UBND Thành phố ngay từ những bước đầu tiên của quá trình xây dựng kế hoạch triển khai Luật. Cả hai cơ quan đã ngồi lại, cùng nhau rà soát một cách khoa học, kỹ lưỡng những nội dung mà Luật giao thẩm quyền cho HĐND Thành phố, UBND Thành phố và Chủ tịch UBND Thành phố quyết định. Nhờ sự hiệp đồng tác chiến này, Thành phố đã nhanh chóng “bắt mạch” và xác định được danh mục các nghị quyết thiết yếu cần ban hành, lập biểu đồ tiến độ thực hiện cũng như phân định rạch ròi trách nhiệm của từng cơ quan liên quan.
Lãnh đạo HĐND Thành phố khẳng định, đây là một yêu cầu mang tính sống còn, bởi lẽ, việc triển khai Luật không phải là công việc “độc diễn” của riêng cơ quan soạn thảo hay cơ quan quyết định. Nó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất ý chí và hành động ngay từ vạch xuất phát giữa cơ quan trình và cơ quan quyết định, để đảm bảo khi nghị quyết vừa được ban hành là có thể lập tức đi vào cuộc sống, tổ chức thực hiện ngay lập tức mà không gặp bất kỳ trở ngại nào.
Thể chế hóa quyết tâm hành động, Thường trực HĐND Thành phố đã khẩn trương ban hành Kế hoạch số 980/KH-HĐND vào ngày 25/8/2026, trong đó “chỉ mặt đặt tên” và phân công cụ thể các nhóm nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của HĐND Thành phố. Quan điểm của Thường trực HĐND TP.HCM là phải đi trước một bước về mặt thể chế, kiên quyết không để xảy ra bất kỳ khoảng trống pháp lý nào, đồng thời không để độ trễ trong xây dựng chính sách làm chững lại nhịp độ tăng trưởng và cơ hội phát triển của Thành phố.
Thẩm tra thực chất: Lấy hơi thở thực tiễn làm hệ quy chiếu
Trong công tác nghị trường, chất lượng của các nghị quyết mới là bài toán trọng tâm, quyết định sức sống của chính sách. Nhận thức rõ điều này, HĐND Thành phố đã ban hành kế hoạch cụ thể nhằm huy động tối đa trí tuệ tập thể, bao gồm sự tham gia phản biện của các chuyên gia đầu ngành, các nhà khoa học trong suốt quá trình khảo sát và thẩm tra các dự thảo nghị quyết triển khai Luật.
Với phương châm hành động “tham gia khảo sát; thẩm tra từ sớm”, các Ban của HĐND đã rời khỏi phòng họp, tăng cường bám sát cơ sở, làm việc trực tiếp và quyết liệt với cơ quan soạn thảo, các sở, ban, ngành, chính quyền địa phương các cấp, và đặc biệt là lắng nghe tiếng nói của những đối tượng chịu tác động trực tiếp của chính sách. Nhìn nhận từ góc độ thực tiễn, nếu cơ quan dân cử chỉ thụ động chờ đợi hồ sơ hoàn chỉnh mới tiến hành thẩm tra theo quy trình cơ học, thì rất khó để phát hiện đầy đủ, sâu sắc những góc khuất, những vấn đề ngầm ẩn từ thực tiễn sinh động. Một chính sách muốn sống được trong lòng đời sống kinh tế - xã hội, muốn thực sự sát hợp, bắt buộc phải được nghiên cứu, trao đổi, cọ xát, phản biện và kiểm chứng nghiêm ngặt ngay từ những ngày đầu của quá trình thai nghén, xây dựng và hình thành.
Thành quả nhãn tiền của sự chủ động và quyết liệt này là chỉ qua hai kỳ họp chuyên đề gần đây, HĐND Thành phố đã tập trung cao độ để xem xét, thảo luận và quyết định 25 nội dung mang tính trọng yếu nhằm cụ thể hóa ngay lập tức Luật Phát triển đô thị. Từ nay đến cuối năm, HĐND Thành phố hoạch định sẽ tiếp tục tổ chức các kỳ họp để xem xét, quyết định dứt điểm những nội dung còn lại đã đủ điều kiện thông qua. Yêu cầu xuyên suốt, bất di bất dịch là phải chuẩn bị đầy đủ mọi điều kiện cần thiết về nguồn lực và bộ máy để những cơ chế thuộc thẩm quyền Thành phố có thể được bấm nút khởi động ngay lập tức.
HĐND Thành phố kiên định không chạy theo căn bệnh thành tích, không đặt mục tiêu ban hành thật nhiều nghị quyết về mặt số lượng. Thay vào đó, bộ máy quyền lực nhà nước ở địa phương tập trung cao độ vào việc ban hành những nghị quyết có hàm lượng chất lượng cao, đúng thẩm quyền pháp luật quy định, bám sát thực tiễn sôi động, có nguồn lực bảo đảm và đặc biệt là có tính khả thi cao trong thực hiện.
Giờ đây, mỗi một chính sách khi được đặt lên bàn nghị sự trình HĐND Thành phố đều phải trải qua vòng “sát hạch” gắt gao, trả lời trực diện được những câu hỏi vô cùng thực tế: Chính sách này cụ thể đang tháo gỡ điểm nghẽn nào cho Thành phố ? Nó khơi thông được nguồn lực nào đang bị kìm hãm ? Trách nhiệm thực hiện từ đầu đến cuối thuộc về cá nhân, tổ chức nào ? Và câu hỏi quan trọng nhất, mang tính thước đo là kết quả cuối cùng mang lại cho Thành phố, cho người dân và cho cộng đồng doanh nghiệp là giá trị gì ?
Sự cẩn trọng nhưng đầy quyết liệt này chính là minh chứng cho tinh thần trách nhiệm cao độ của cơ quan dân cử trước sinh mệnh và tương lai phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.
Kính mời quý vị cùng đón đọc Kỳ 2: "Không gian thể chế mới – Trao quyền, kiến tạo và trách nhiệm giải trình" để hiểu rõ hơn về cách TP.HCM định hình tương lai đô thị thông qua các cơ chế đột phá về không gian ngầm, TOD và đổi mới sáng tạo.
Mỹ Phương - Ảnh: Quang Định (PV Báo Tuổi trẻ)
