Triển khai Luật Phát triển đô thị, Sở Xây dựng TPHCM vừa trình UBND TPHCM dự thảo quy định mở rộng diện miễn giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ và một số công trình phụ trợ, chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm. Đề xuất này nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thời gian và chi phí cho người dân tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết hoặc quy chế quản lý kiến trúc.
Đơn giản thủ tục khi xây nhà ở
Mới đây, khi đến Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Tân Sơn Nhất làm thủ tục cấp giấy phép xây dựng (GPXD) cho căn nhà trên đường Cách Mạng Tháng Tám, bà Đỗ Kim Hồng ghi nhận sự cải thiện tích cực ở khâu tiếp nhận: thủ tục đã khá đơn giản, chuyên viên hỗ trợ tận tình. Tuy vậy, bà vẫn phải chờ 1 tuần để nhận giấy phép.
Ảnh: HOÀNG KIM
Công trình nhà ở mà bà Hồng định xây có quy mô dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m2 và thuộc khu vực đã có quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Sắp tới, khi thực hiện theo Luật Phát triển đô thị, trường hợp tương tự như của bà Hồng sẽ không cần xin cấp GPXD.
Ở góc độ đơn vị thi công, ông Hồ Tuấn Tín, Giám đốc Công ty Xây dựng Hồ Huy (TPHCM), cho hay thủ tục cấp GPXD hiện còn nhiều khâu khiến người dân tốn thời gian và chi phí, điển hình như việc phải thuê đơn vị đo vẽ, xác định vị trí, cắm mốc ranh đất để hoàn thiện hồ sơ.
Tại nhiều khu dân cư đã phân lô, nhà cửa liền kề, người dân sinh sống ổn định từ lâu nhưng khi xây dựng lại vẫn phải thực hiện các thủ tục gây phát sinh chi phí. Có trường hợp xây lại căn nhà cấp 4 trên chính thửa đất và diện tích cũ và vẫn phải làm lại các thủ tục này.
Theo bà Đặng Thị Lý, Phó Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị phường Tân Sơn Nhất, để giải quyết hồ sơ cấp GPXD, công chức chuyên môn phải thực hiện nhiều bước: từ tiếp nhận, kiểm tra thành phần hồ sơ, rà soát tính pháp lý đất đai, đối chiếu quy hoạch, chỉ tiêu kiến trúc, quy mô công trình, đến phối hợp với các cơ quan liên quan để trả kết quả đúng thời hạn quy định (7 ngày làm việc).
Tăng cường hậu kiểm
Việc cắt giảm thủ tục hành chính và mở rộng diện miễn GPXD đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nước thay đổi toàn diện phương thức giám sát.
Bà Dương Thị Kim Hoa, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Tân Vĩnh Lộc, cho biết để tăng cường hậu kiểm công trình miễn GPXD, người dân trước khi xây dựng cần nộp Thông báo khởi công kèm bản vẽ thiết kế đến UBND cấp xã. Bản vẽ này phải thể hiện rõ sự tuân thủ các chỉ tiêu quy hoạch, quy chế kiến trúc đã được công bố tại khu vực.
Theo bà Hoa, hoạt động kiểm tra công khai được thực hiện theo từng mốc thi công. Lực lượng Quản lý trật tự đô thị sẽ kiểm tra thực địa theo các mốc quan trọng như móng, chiều cao các tầng, khoảng lùi, chỉ giới để bảo đảm công trình xây dựng đúng quy chuẩn ngay từ đầu.
Cơ quan chức năng áp dụng chế tài xử lý nghiêm minh, phạt nặng và buộc tháo dỡ đối với các trường hợp cố tình xây dựng sai quy hoạch, sai quy chế kiến trúc đã công bố nhằm nâng cao tính tự giác chấp hành pháp luật.
Bà Hoa kiến nghị UBND TPHCM và các sở, ngành hỗ trợ UBND cấp xã đẩy nhanh tiến độ lập, phê duyệt quy hoạch phân khu 1/2000, quy hoạch chi tiết 1/500, thiết kế đô thị riêng và quy chế quản lý kiến trúc.
Các dữ liệu này phải được số hóa trên nền tảng bản đồ số (GIS) để người dân dễ dàng tra cứu trước khi xây dựng, đồng thời đẩy mạnh công tác chuẩn hóa mẫu thiết kế định hình.
Theo Sở Xây dựng TPHCM, trong 6 tháng đầu năm 2026, các phường, xã, đặc khu đã cấp hơn 20.000 GPXD. Việc miễn GPXD nhà ở riêng lẻ sẽ đáp ứng nhu cầu thực tế, giúp người dân giảm đáng kể thủ tục, thời gian và chi phí đầu tư.
Hiện GPXD được cấp theo quy hoạch 1/2000, 1/500 và quy chế quản lý kiến trúc TPHCM. Sở Quy hoạch - Kiến trúc đang điều chỉnh quy chế này để quy định cụ thể các chỉ tiêu: số tầng, chiều cao, khoảng lùi, mật độ xây dựng…
Do đó, việc miễn GPXD nhà ở riêng lẻ tại các khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc hoặc quy hoạch 1/500 là hoàn toàn phù hợp thực tế, đúng quy định tại Điều 10 Nghị định 207/2026/NĐ-CP về Quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng và Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới.
Theo tờ trình của Sở Xây dựng TPHCM, ngoài các công trình được miễn GPXD đã quy định tại khoản 2 Điều 43 Luật Xây dựng năm 2025, TPHCM đề xuất thêm:
* Công trình nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m2, tối đa 1 tầng hầm và thuộc các khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc đô thị hoặc quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hoặc thiết kế đô thị riêng được phê duyệt.
* Công trình tạm mà không dựa trên quy hoạch như bến bãi, nhà để xe thông minh, nhà vệ sinh, trạm sạc điện, bến thủy nội địa... theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 14 Luật Phát triển đô thị.
* Trụ sạc, tủ đổi pin lắp đặt trên đất phi nông nghiệp, đất do Nhà nước quản lý (ngoại trừ đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh).
LÊ THOA - THANH HIỀN - NGUYỄN TÂN (SGGP)
