Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới” yêu cầu tập trung nghiên cứu, làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của Di sản Hồ Chí Minh trước yêu cầu mới.
Trong kỷ nguyên số, khi tri thức trở thành nguồn lực quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, tinh thần đó cũng mở ra cách tiếp cận mới đối với di sản của Người.
Người dân phường Phước Long tìm hiểu tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong khuôn viên trụ sở Đảng ủy và Ủy ban MTTQ Việt Nam phường. Ảnh: PHƯƠNG UYÊN
Nguồn tài nguyên tri thức đặc biệt
Nhiều năm qua, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được nghiên cứu chủ yếu dưới góc độ chính trị, lịch sử, văn hóa và giáo dục. Những thành quả nghiên cứu đó đã góp phần khẳng định giá trị trường tồn của Di sản Hồ Chí Minh, một nguồn tài nguyên tri thức đặc biệt của quốc gia, có ý nghĩa sâu sắc đối với sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Xu thế phát triển trên thế giới cho thấy nhiều quốc gia đang xây dựng hạ tầng tri thức, tổ chức các nguồn dữ liệu, kết nối và khai thác hiệu quả các nguồn tri thức. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) cũng khẳng định, di sản văn hóa chứa đựng những tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm và hệ giá trị có ý nghĩa đối với giáo dục và phát triển bền vững.
Đối với Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định, tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi.
Trong bối cảnh mới, nhận định ấy còn gợi mở cách tiếp cận Di sản Hồ Chí Minh như một nguồn tài nguyên tri thức có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước.
Di sản Chủ tịch Hồ Chí Minh kết tinh từ quá trình hoạt động cách mạng của Người; được hình thành từ sự kết hợp giữa truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, giữa lý luận với thực tiễn, giữa kinh nghiệm Việt Nam và trải nghiệm quốc tế. Kho tàng ấy bao quát nhiều lĩnh vực, từ giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước, quản trị quốc gia đến phát triển văn hóa, con người và quan hệ quốc tế. Các lĩnh vực liên kết chặt chẽ, tạo thành một hệ thống tư tưởng thống nhất về giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước và phát triển con người.
Hàng chục ngàn tác phẩm, bài viết, bài nói, thư từ, điện văn cùng khối lượng lớn tài liệu lưu trữ, hiện vật bảo tàng và các công trình nghiên cứu trong nước, quốc tế đã tạo nên một kho tư liệu đồ sộ. Trong kỷ nguyên số, giá trị của kho tư liệu ấy ngày càng gắn với khả năng được tổ chức, kết nối và khai thác hiệu quả, qua đó phục vụ nghiên cứu, giáo dục và phát triển đất nước.
Theo Chỉ thị số 07-CT/TW, nghiên cứu và phát huy giá trị Di sản Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới cần gắn với yêu cầu phát triển đất nước và sự vận động của thời đại.
Việc tổ chức, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên tri thức đặc biệt của Di sản Hồ Chí Minh phục vụ nghiên cứu, giáo dục, đổi mới sáng tạo và hoạch định chính sách sẽ góp phần phát huy giá trị di sản, đóng góp vào sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
Tổ chức lại kho tàng tri thức của Người
Trong kỷ nguyên dữ liệu, lưu giữ tư liệu thôi chưa đủ, yêu cầu đặt ra là tổ chức toàn bộ nguồn tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh thành một hệ thống tri thức có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả.
Sự phát triển của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức. Người nghiên cứu và công chúng có xu hướng tìm kiếm thông tin theo chủ đề hoặc vấn đề cụ thể thay vì tiếp cận tuần tự từng bộ tài liệu. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức kho tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh để đáp ứng cách tiếp cận tri thức của thời đại số.
Một hướng tiếp cận là xây dựng hạ tầng tri thức về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Điểm cốt lõi của hạ tầng này không nằm ở số lượng dữ liệu được lưu trữ mà ở khả năng kết nối dữ liệu, chuyển hóa dữ liệu thành tri thức và tri thức thành nguồn lực phát triển.
Các nguồn dữ liệu, tư liệu và công trình nghiên cứu được tổ chức thành một mạng lưới tri thức thống nhất, trong đó văn bản, nhân vật, sự kiện và khái niệm được chuẩn hóa thành các thực thể dữ liệu, tạo nền tảng cho việc tìm kiếm, đối chiếu, phân tích và mở rộng tri thức.
Khi được tổ chức theo các chuẩn dữ liệu hiện đại, kho tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ phát huy hiệu quả hơn trong nghiên cứu khoa học, giáo dục, phát triển nội dung số và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây cũng là cơ sở để Di sản Hồ Chí Minh hiện diện sâu hơn trong không gian số và phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước.
TS NGUYỄN VĂN ĐẠO, Trường Đại học Văn Lang
