Mạch nguồn văn hóa hòa vào đời sống thường nhật

Một buổi chiều giữa tháng 5, những vệt nắng cuối ngày còn sót lại trên lối đi trong công viên Nguyễn Tư Nghiêm (phường Bình Trưng), vài người chậm rãi dừng chân trước những khung tranh về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tiếng trẻ con chơi đùa hòa lẫn tiếng người lớn trò chuyện tạo nên bầu không khí nhộn nhịp.

Người bệnh và nhân viên bệnh viện dùng cơm 0 đồng tại “Nhà ăn hạnh phúc”, Bệnh viện Lê Văn Thịnh, phường Bình Trưng, TPHCM. Ảnh: THU HƯỜNG

Một người đàn ông trung niên vừa chỉ vào tấm ảnh, vừa giải thích cho cậu con trai về hành trình Bác ra đi tìm đường cứu nước. Đứa trẻ chưa hiểu hết câu chuyện, nhưng vẫn chăm chú lắng nghe, thỉnh thoảng hỏi lại bằng những câu rất hồn nhiên. Trong Không gian văn hóa Hồ Chí Minh này, những khung tranh được đặt dọc lối đi, xen giữa mảng xanh của công viên, để người dân có thể vừa đi dạo, vừa tiếp cận những câu chuyện về Bác một cách nhẹ nhàng. Các tư liệu được sắp xếp theo dòng thời gian, lồng ghép hình ảnh văn hóa Nam bộ nên dễ xem, dễ nhớ.

Chiều nào bà Nguyễn Thị Ân (ngụ phường Bình Trưng) cũng ghé công viên tập thể dục. Ban đầu, bà ghé Không gian văn hóa Hồ Chí Minh vì nơi này thoáng mát, sạch sẽ, có nhiều cây xanh. Rồi dần dần, những lần dừng chân lâu hơn, bà tranh thủ đọc vài dòng giới thiệu, xem những bức ảnh về cuộc đời, sự nghiệp của Bác. Theo bà Ân, không gian ấy tạo cảm giác trang nghiêm rất tự nhiên. “Nhiều khi ngoài kia còn bực chuyện này chuyện kia, nhưng bước vào nơi này tự nhiên thấy lòng dịu xuống, thành ra chẳng ai nỡ nói nặng lời hay cư xử thiếu chừng mực”, bà Ân đúc kết. Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trên địa bàn thành phố hiện nay đang dần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì tạo cảm giác trang trọng, xa cách, nhiều nơi chọn cách hòa vào đời sống thường nhật để người dân tiếp nhận tự nhiên hơn. Trong trường học, không gian được thiết kế gần với hoạt động học tập để học sinh chủ động tìm hiểu.

Tính đến nay, toàn địa bàn thành phố có hơn 5.800 mô hình Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại các thiết chế văn hóa, giáo dục, tôn giáo, doanh nghiệp và không gian công cộng. Thành phố tiếp tục mở rộng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, tiêu biểu là dự án cải tạo, mở rộng Bảo tàng Hồ Chí Minh chi nhánh TPHCM tại cảng Nhà Rồng - Khánh Hội.

Ở cơ quan nhà nước, việc bố trí ngay tại trụ sở giúp cán bộ thường xuyên tiếp cận, nhắc mình giữ tác phong, trách nhiệm trong công việc. Tại các đơn vị lực lượng vũ trang hay cơ sở tôn giáo, việc trưng bày, giới thiệu cũng được thực hiện theo cách riêng phù hợp với từng không gian. Theo TS Nguyễn Thị Việt Hà, giảng viên môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Đại học Sài Gòn, một đô thị lớn như TPHCM luôn chịu áp lực về dân số, giao thông, cách ứng xử cộng đồng. Nếu chỉ dựa vào quy định hành chính sẽ rất khó giải quyết tận gốc nhiều vấn đề. Điều quan trọng là phải hình thành được thói quen ứng xử từ bên trong mỗi người. “Khi những giá trị như trách nhiệm, kỷ luật, tinh thần vì cộng đồng được nhắc lại thường xuyên qua những việc gần gũi hàng ngày, người dân sẽ dần thay đổi nhận thức và hành vi”, TS Nguyễn Thị Việt Hà nhận xét. Sự thay đổi nhận thức ấy đang hiện hữu qua những mạch ngầm nghĩa tình, những sự sẻ chia vô điều kiện ở thành phố này.

Giá trị được đo từ những việc bình dị

Định kỳ 2 tuần một lần lên tái khám bệnh suy thận, ông Nguyễn Văn Nhân (ngụ TP Đồng Nai) lại ghé “nhà ăn hạnh phúc” ở Bệnh viện Lê Văn Thịnh (phường Bình Trưng, TPHCM) để ăn trưa rồi mới ra về. Thói quen ấy đã kéo dài gần 2 năm qua. Nhận phần cơm xong, ông Nhân thường tìm một góc quen dưới tán cây rồi chậm rãi dùng bữa. “Ở đây ai tới cũng được chào đón như nhau. Mỗi lần lên tái khám, tôi lại ghé đây ăn cơm rồi nghỉ một chút mới về”, ông Nhân chia sẻ.

Ở TPHCM, những bếp ăn 0 đồng, những phiên chợ nghĩa tình xuất hiện ở nhiều nơi. Như bếp ăn nghĩa tình 0 đồng phường Lái Thiêu vẫn đỏ lửa mỗi tuần 1 lần, trao hàng trăm phần ăn cho bệnh nhân, người lao động khó khăn tại Trung tâm Y tế khu vực Thuận An. Bếp ăn nghĩa tình 0 đồng phường Bình Trưng đã hoạt động suốt 15 năm nay, đồng hành nhiều người trong khu phố vượt qua những ngày tháng khó khăn. Hay đơn giản chỉ là tủ bánh mì miễn phí “mỗi người một ổ”, thùng trà đá miễn phí giữa nắng trưa, bàn bún chay lặng lẽ trao những suất ăn cho người khó…

Không dừng lại ở sự sẻ chia giữa người với người, tinh thần học và làm theo Bác còn thấm sâu vào văn hóa công sở, thay đổi mối quan hệ giữa chính quyền và người dân. Sáng cuối tuần, tại phường Bến Cát, vài chiếc bàn nhỏ được kê trước văn phòng khu phố để tổ chức chương trình “Cà phê sáng - trao đổi với nhân dân”. Bà Nguyễn Thị Xích mang theo câu chuyện về con đường đất gần nhà xuống cấp nhiều năm nay, sau cơn mưa, mặt đường đọng nước, trẻ con đi học phải né từng vũng lớn, người lớn tuổi đi lại dễ té ngã... để chia sẻ với cán bộ địa phương. Đại diện UBND phường trực tiếp thông tin về kế hoạch nâng cấp tuyến đường và thời gian triển khai dự kiến trong năm 2026. Đầu tuần sau, văn bản trả lời cụ thể cũng được gửi đến tận khu phố để người dân nắm rõ. Được giải thích rõ ràng nên bà con yên tâm hơn nhiều và bà Xích đã chia sẻ văn bản với hàng xóm.

Nhìn lại giai đoạn dịch Covid-19, tinh thần sẻ chia ấy từng giúp TPHCM vượt qua thời điểm khó khăn nhất. Những “Bếp ăn 0 đồng”, “Chuyến xe nghĩa tình”, “Túi an sinh” hay hoạt động của các nhóm thiện nguyện đã trở thành điểm tựa cho rất nhiều người. Những giá trị ấy không tự nhiên có mà được vun đắp từng ngày từ những việc làm bình dị trong đời sống, từ cách cư xử với nhau, từ tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Vì vậy, khi có ý kiến cho rằng xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh là hình thức, là lãng phí, thực tế đời sống đã cho thấy điều ngược lại. Chính Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đã định hình nên cốt cách nghĩa tình ấy, biến tư tưởng của Người thành hành động tự giác, là bức tường thành vững chắc nhất bảo vệ lòng dân trước các luồng thông tin độc hại.

THU HƯỜNG - TÂM TRANG (SGGP)

Sự thật đánh bật những tiếng nói lạc điệu - Bài 3: Đưa tư tưởng Hồ Chí Minh thành nền tảng phát triển