Mô hình cũ đã "hoàn thành sứ mệnh"

TS Trần Văn, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đánh giá đây là bước ngoặt mở ra không gian và nguồn lực phát triển mới cho đất nước. T.Ư đánh giá đổi mới mô hình phát triển là vấn đề rất lớn, rất mới, chưa có tiền lệ, có ý nghĩa định hình mô hình phát triển quốc gia đến năm 2045 và xa hơn.

Theo TS Trần Văn, mô hình tăng trưởng cũ dựa vào chiều rộng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử khi đưa nước ta thoát nghèo và trở thành quốc gia có thu nhập trung bình. Mô hình phát triển mới mang tính thời đại, trong đó, nhấn mạnh yêu cầu chuyển sang dựa trên tăng năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao để từ đó xác định các giải pháp toàn diện tương ứng với tình hình thực tế. Đồng thời, khắc phục được những khó khăn phát sinh từ những thách thức trong chuyển đổi mô hình, nhất là về chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, thủy lợi, y tế, giáo dục…

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt và cuộc cách mạng công nghệ diễn ra với tốc độ phi mã, bước chuyển này có cả cơ hội lẫn thách thức đan xen, là yếu tố quyết định thành công giữa vòng xoáy cạnh tranh toàn cầu.

VN xác lập mô hình tăng trưởng mới cho giai đoạn trước mắt lẫn lâu dài

Ảnh: Ngọc Dương

TS Trần Văn Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cũng khẳng định đổi mới mô hình phát triển là nhiệm vụ "sống còn" để VN hiện thực hóa những mục tiêu lịch sử trong kỷ nguyên mới. Những động lực kinh tế truyền thống từng rất quan trọng, nhưng bước vào giai đoạn phát triển mới, chúng đã và đang bộc lộ nhiều giới hạn.

Cụ thể, theo ông Khải, tăng vốn đầu tư theo chiều rộng đang giảm dần hiệu quả. Bài toán của VN giờ đây không chỉ là có thêm vốn, mà là dùng vốn hiệu quả hơn, đúng chỗ hơn và tạo đầu ra lớn hơn. Trong khi đó, mở rộng tín dụng không thể mãi là đòn bẩy trung tâm khi tỷ lệ tín dụng/GDP đã cao, dư địa tiền tệ thu hẹp và rủi ro lệch dòng vốn vẫn hiện hữu. Về khai thác đất đai theo logic địa tô, cách làm này dễ tạo tăng trưởng ngắn hạn nhưng khó tạo năng suất dài hạn, thậm chí kéo theo đầu cơ, phân mảnh nguồn lực và áp lực môi trường.

Đặc biệt, lợi thế lao động giá rẻ, từng được coi là thế mạnh của nước ta, đang hao mòn khi dân số già hóa nhanh, tiền lương tăng lên và yêu cầu kỹ năng ngày càng cao. Ngoài ra, trong giai đoạn phát triển mới, thu hút FDI chỉ bằng ưu đãi không còn là lợi thế quyết định, bởi điều nhà đầu tư chiến lược cần hơn là thể chế minh bạch, nhân lực chất lượng cao, hạ tầng tốt, dữ liệu tốt và khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.

"Các động lực cũ không bị phủ nhận, nhưng phải được tái định vị. Chúng vẫn quan trọng, song không còn là trung tâm của mô hình phát triển. Trung tâm mới phải là năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực tự chủ của nền kinh tế. Công nghệ, đổi mới sáng tạo khi trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và động lực tăng trưởng cốt lõi sẽ tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế cùng bộ máy phát triển dựa trên nền tảng tri thức, dữ liệu và năng lực làm chủ công nghệ", TS Trần Văn Khải khẳng định.

Công nghệ, đổi mới sáng tạo sẽ là động lực tăng trưởng cốt lõi trong kỷ nguyên mới

Ảnh: Mạnh Cường

Quyết tâm phải đi cùng hệ thống giải pháp toàn diện

Nghị quyết đổi mới mô hình phát triển nằm trong nhóm 4 định hướng chiến lược lớn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị T.Ư 3, nhằm kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới mô hình kinh tế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và củng cố sức chống chịu của nền kinh tế trong bối cảnh mới.

TS Trần Văn nhìn nhận đột phá lớn nhất xuyên suốt chương trình, nội dung của Hội nghị T.Ư lần này là sự thay đổi căn bản trong tư duy chỉ đạo điều hành, quản trị quốc gia có thể so sánh với những quyết sách Đổi mới năm 1986 của Đảng. Nhìn thẳng vào sự thật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ "điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi" và những nguyên nhân chủ yếu cần phải "xử lý từ nguyên nhân gốc, đồng bộ".

Để khắc phục triệt để tình trạng này, T.Ư đã thống nhất: thước đo quan trọng của mọi quyết sách chính là kết quả thực tế, là chất lượng cuộc sống, cơ hội việc làm, hạnh phúc và niềm tin của người dân. Mọi quyết sách phải được tổ chức đồng bộ, có thể kiểm soát, đo lường và quy trách nhiệm. Tinh thần mới, mang tính cách mạng triệt để này đã được T.Ư thể hiện rõ trong các nội dung trọng tâm. Đơn cử, Đề án sửa đổi, hoàn thiện chính sách, pháp luật về đất đai sẽ là nguồn lực nội sinh to lớn cho phát triển với những thay đổi căn bản. Trong xu thế "quản trị không gian phát triển", đất đai được đặt trong mối tương quan tích hợp với không gian ngầm, không gian trên cao, hành lang kinh tế và vùng kinh tế biển.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) sẽ tạo nên các cực sinh lợi mới cho hạ tầng. T.Ư đã xác định Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất, tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu ở địa phương, nhất là trong đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư người dân theo nguyên tắc chuyển từ "bồi thường tài sản" sang "tái thiết sinh kế bền vững".

Cũng theo TS Trần Văn, điểm đột phá nữa là T.Ư yêu cầu xóa bỏ hoàn toàn tư duy "địa giới hành chính hạn chế tầm nhìn phát triển". Các đô thị mới phải đóng vai trò là hạt nhân kết nối vùng, liên kết hành lang kinh tế.

"Tất cả các quyết sách của T.Ư tại Hội nghị lần này đã thể hiện quyết tâm tháo gỡ, giải quyết những vấn đề khó khăn, thách thức nhất của nền kinh tế, kể cả trước mắt cũng như lâu dài, gắn với định hình hệ thống các giải pháp chính sách toàn diện tương ứng, thống nhất, mang tính mục tiêu và khả thi cao nhất để duy trì tốc độ phát triển cao nhất. Yêu cầu là "chuyển ngay sự thống nhất về chủ trương thành thống nhất trong hành động". Đây là cơ sở để Quốc hội khóa XVI sớm thể chế hóa thành pháp luật của Nhà nước để thực hiện đồng bộ với khung khổ pháp lý hiện hành, mang lại kết quả cụ thể, lợi ích lâu dài cho đất nước, người dân", nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh.

Hà Mai (Thanh niên)

Chiến lược đưa Việt Nam thành nước phát triển