Bảo đảm sự đồng bộ

TPHCM và các đô thị lớn đang đối mặt với nhiều vấn đề phát sinh từ quy mô kinh tế, mật độ dân số, mức độ tập trung những công trình xây dựng, dịch vụ và phương tiện giao thông dày đặc. Với lực lượng mỏng, địa bàn rộng và lượng lớn vi phạm phát sinh mỗi ngày, công tác xử lý dễ rơi vào tình trạng “bắt cóc bỏ dĩa”. Để giải quyết thực trạng này, dự thảo cho phép HĐND thành phố quy định việc ngừng cung cấp điện, nước với các công trình vi phạm trật tự xây dựng, thi công sai thiết kế phòng cháy, chữa cháy (PCCC), hoặc cơ sở vũ trường, karaoke không bảo đảm an toàn PCCC. Đây được xem là công cụ sắc bén nhất, để xử lý những đối tượng chây ì.

Lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý hành vi lấn chiếm vỉa hè tại TPHCM. ẢNH: HOÀNG HÙNG

Ngoài ra, theo Luật Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) hiện hành, HĐND thành phố được quy định mức phạt tiền cao gấp 2 lần mức phạt chung áp dụng đối với hành vi vi phạm tại địa bàn thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương. Tuy nhiên, Luật XLVPHC chỉ cho phép HĐND thành phố quy định mức phạt tiền cao gấp 2 lần mức phạt chung áp dụng đối với hành vi vi phạm thuộc 3 lĩnh vực: giao thông đường bộ; bảo vệ môi trường; an ninh trật tự, an toàn xã hội.

Hiện nay, dự thảo luật sửa đổi Luật XLVPHC đề xuất thêm 5 lĩnh vực được phạt tiền cao gấp 2 lần mức phạt chung. Đó là các lĩnh vực: đất đai; xây dựng; an toàn thực phẩm; PCCC; cứu nạn, cứu hộ. Nếu đề xuất này được chấp thuận thì theo Luật XLVPHC (sửa đổi), HĐND thành phố quy định mức phạt tiền cao gấp 2 lần mức phạt chung áp dụng đối với hành vi vi phạm thuộc 8 lĩnh vực.

- Sáng 11-8: Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự luật. Bộ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

- Chiều 24-8: Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua 8 luật, 1 nghị quyết, trong đó có Luật Phát triển đô thị.

Đối chiếu dự thảo Luật Phát triển đô thị với Luật XLVPHC, có thể thấy quy định còn có những điểm “vênh”. Chẳng hạn, Luật XLVPHC không cho phép HĐND thành phố quy định mức phạt tiền cao gấp 2 lần mức phạt chung đối với lĩnh vực “phòng, chống dịch bệnh động vật; chăn nuôi, thú y” nhưng dự thảo Luật Phát triển đô thị cho phép.

Tương tự, Luật XLVPHC chỉ cho phép HĐND thành phố quy định mức phạt tiền cao gấp 2 lần đối với lĩnh vực giao thông đường bộ, chứ không phải là mọi lĩnh vực giao thông (bao gồm cả đường thủy, đường sắt) như dự thảo Luật Phát triển đô thị. Bên cạnh đó, có lĩnh vực mà Luật XLVPHC cho phép HĐND thành phố quy định mức phạt tiền cao gấp 2 lần mức phạt chung nhưng dự thảo Luật Phát triển đô thị lại không quy định (lĩnh vực cứu nạn, cứu hộ). Đây là điều cần xem xét thêm để các luật có tính chất đồng bộ cao.

Tránh tạo mâu thuẫn

Một điểm khác, dự thảo Luật Phát triển đô thị đề cập HĐND thành phố quy định chức danh, thẩm quyền xử phạt VPHC khác với quy định của pháp luật về xử lý VPHC. Theo Luật XLVPHC thì thẩm quyền xử phạt VPHC được quy định tại Điều 37a. Luật XLVPHC ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể thẩm quyền xử phạt cho các chức danh.

Tính đến nay, những văn bản pháp luật hiện hành đã quy định hơn 200 chức danh có thẩm quyền xử phạt. Việc liệt kê các chức danh có thẩm quyền xử phạt không phải là một “danh sách đóng”. Trong bối cảnh xây dựng bộ máy nhà nước hoạt động hiệu lực, hiệu quả, việc sáp nhập, tinh gọn hay thành lập mới các cơ quan nhà nước là điều không thể tránh khỏi.

Việc HĐND thành phố được quyền quy định mức tiền phạt cao hơn nhưng không quá 2 lần mức phạt chung trong từng lĩnh vực “nóng” như: an ninh trật tự, PCCC, xây dựng, đất đai, môi trường, giao thông, an toàn thực phẩm... sẽ giúp nâng cao tính răn đe đối với từng chủ thể vi phạm.

Dự liệu được vấn đề này, Luật XLVPHC quy định: “Trường hợp thành lập mới các cơ quan, lực lượng chưa được quy định tại luật này, thì thẩm quyền xử phạt VPHC của các chức danh thuộc các cơ quan, lực lượng được thành lập mới do Chính phủ quy định sau khi được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Chính phủ có trách nhiệm báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất”. Như vậy, việc quy định chức danh, thẩm quyền xử phạt VPHC mới thuộc về Chính phủ.

Không chỉ vậy, để tránh sự tùy tiện trong việc giao thẩm quyền xử phạt cho các chức danh mới thì Chính phủ phải “được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội”, đồng thời Chính phủ phải “báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất”. Như vậy, không có điều khoản nào của Luật XLVPHC cho phép các chủ thể khác ngoài Chính phủ như HĐND, UBND… được quyền ban hành văn bản pháp luật để quy định thêm các chủ thể có thẩm quyền xử phạt VPHC.

Tuy dự thảo Luật Phát triển đô thị xác định “HĐND thành phố quy định chức danh, thẩm quyền xử phạt VPHC khác với quy định của pháp luật về xử lý VPHC” nhằm đáp ứng tính vượt trội, nhưng điều này vẫn nên có sự cân nhắc thấu đáo.

Hiện nay, với 200 chức danh có thẩm quyền xử phạt, trải dài tất cả các cấp chính quyền địa phương, các ngành và lĩnh vực, không khó để xác định người có thẩm quyền xử phạt. Do đó, việc trao thêm thẩm quyền cho các chức danh khác với quy định của Luật XLVPHC là không cần thiết. Điều này không chỉ tạo ra sự mâu thuẫn với Luật XLVPHC mà còn có thể tạo ra sự không nhất quán với các luật bảo vệ quyền của người bị xử phạt như Luật Khiếu nại, Luật Tố tụng hành chính.

Một số vấn đề trong dự thảo Luật Phát triển đô thị tiếp tục được thảo luận

- Phạm vi, đối tượng áp dụng

- Nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật

- Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định của cơ quan nhà nước ở Trung ương

- Cơ chế Chính phủ quyết định thí điểm chính sách mới

- Xã hội hóa hoạt động hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính

- Địa vị pháp lý của quy hoạch không gian

- Thẩm quyền quyết định chỉ tiêu sử dụng đất

- Biện pháp ngừng cung cấp điện, nước

- Cơ chế bảo vệ cán bộ “dám nghĩ, dám làm”

- Điều khoản chuyển tiếp và nguy cơ phát sinh khoảng trống pháp lý

PGS-TS CAO VŨ MINH, Trưởng Bộ môn Luật Hành chính - Nhà nước thuộc Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM

Hôm nay 7-8, Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Phát triển đô thị: Mạnh tay nhưng tránh “vênh” luật