Động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế

Bám sát tinh thần Nghị quyết 57, trong bức tranh kinh tế Việt Nam những năm gần đây, kinh tế số nổi lên như một gam màu sáng, phản ánh xu thế chuyển dịch tất yếu trong kỷ nguyên số. Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đều nhất quán xác định kinh tế số là trụ cột trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Kinh tế số nổi lên như một gam màu sáng của Việt Nam. Ảnh minh hoạ.

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025, quy mô kinh tế số Việt Nam ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, tương đương 14-14,2% GDP, tăng mạnh so với mức 43,8 tỷ USD của năm 2020. Tốc độ tăng trưởng này cho thấy sức bật đáng kể trong bối cảnh nền kinh tế vẫn chịu nhiều áp lực từ biến động toàn cầu. Nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán không tiền mặt, công nghệ tài chính, giáo dục trực tuyến, logistics thông minh hay dịch vụ số tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao. Trong đó, thương mại điện tử đang trở thành một trong những kênh phân phối quan trọng của nền kinh tế. Người tiêu dùng ngày càng quen thuộc với hình thức mua sắm trực tuyến, thanh toán số và các dịch vụ giao hàng nhanh.

Điểm đáng chú ý là kinh tế số không còn chỉ phát triển theo chiều rộng mà đang dần đi vào chiều sâu. Mức độ số hóa ngày càng lan tỏa trong nhiều lĩnh vực như thương mại, tài chính, dịch vụ công, năng lượng. Ở cấp địa phương, một số tỉnh, thành đã hình thành những “điểm sáng” khi tỷ trọng kinh tế số trong GRDP vượt 20%, thậm chí có nơi đạt trên 40%.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), nhìn tổng thể, những kết quả đạt được cho thấy kinh tế số không chỉ phát triển nhanh về quy mô mà còn ngày càng đóng góp thực chất vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia. Thành quả này phản ánh sự cam kết và quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân trong triển khai chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và xã hội số, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Tăng trưởng theo lượng sang tăng trưởng theo chất

Phân tích cấu trúc kinh tế Việt Nam sau khi thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, TS Trần Văn Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội dẫn Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) chỉ ra rằng tăng trưởng không thể tiếp tục dựa dài hạn vào "bơm thêm vốn" và "nới thêm tín dụng" theo lối cũ. Với nguồn lực đất đai và lao động giá rẻ, giới hạn cũng ngày càng rõ hơn. Báo cáo "Viet Nam 2045 - Growing Greener" cho biết Việt Nam xếp thứ 13 toàn cầu về rủi ro khí hậu giai đoạn 2000 - 2019, trong khi khủng hoảng khí hậu đã và đang đe dọa trực tiếp nông nghiệp, giao thông, đô thị và các trung tâm công nghiệp. Điều này khiến mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và chuyển đổi đất đai theo logic ngắn hạn trở nên kém bền vững hơn rất nhiều. Hay với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thu hút bằng ưu đãi, giới hạn không nằm ở chỗ FDI mất vai trò, mà ở chỗ "ưu đãi đơn thuần" không còn đủ để tạo bứt phá...

"Đây chính là lý do Nghị quyết 57 chuyển trọng tâm sang thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược: tức là chuyển từ thu hút FDI bằng "đầu vào rẻ" sang kiến tạo hệ sinh thái để thu hút FDI chất lượng cao, có liên kết, có chuyển giao và có nâng cấp chuỗi giá trị", TS Trần Văn Khải nhấn mạnh.

Kinh tế số sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam. Ảnh minh hoạ.

Từ những phân tích trên, TS Trần Văn Khải chỉ rõ: Trong mô hình phát triển kinh tế mới, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn ở "vòng ngoài", mà trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và động lực tăng trưởng cốt lõi. Công nghệ giúp nâng năng suất, giảm chi phí biên, mở ra ngành mới, sản phẩm mới, mô hình kinh doanh mới. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo là cơ chế biến tri thức thành giá trị thị trường, thành doanh nghiệp mới, thành lợi thế cạnh tranh mới.

Trong bối cảnh đó, từ khi Nghị quyết 57 ra đời mang ý nghĩa bước chuyển dịch chiến lược từ tư duy tăng trưởng theo lượng sang tư duy tăng trưởng theo chất. Có thể hiểu, đây không chỉ là đưa câu chuyện ứng dụng công nghệ, mà là tái cấu trúc nền kinh tế và bộ máy phát triển trên nền tảng tri thức, dữ liệu, năng lực làm chủ công nghệ.

"Nghị quyết 57 không đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở vai trò "bổ trợ", mà nâng lên thành động lực chính của phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới quản trị quốc gia và ngăn chặn nguy cơ tụt hậu. Các chỉ tiêu về TFP, R&D, kinh tế số, dữ liệu và công nghệ chiến lược đều cho thấy mục tiêu không chỉ là số hóa thủ tục hành chính, mà là tái cấu trúc nền kinh tế và phương thức quản trị trên nền tảng tri thức và dữ liệu", TS Trần Văn Khải nhìn nhận.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (Hội Truyền thông số VN) cho rằng, kết quả thực chất và thấy rõ nhất sau khi Nghị quyết 57 được ban hành là về mặt thể chế đã hoàn thiện hơn. Hàng loạt công nghệ mới được hỗ trợ ra đời như sandbox về thị trường tài sản mã hóa, kinh tế tầm thấp... Đáng chú ý, Nghị quyết 57 mở ra một không gian phát triển mới khi chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu, đồng thời miễn trừ trách nhiệm trong các thử nghiệm công nghệ mới nếu thiệt hại đến từ nguyên nhân khách quan. Điều này mở đường cho những ý tưởng táo bạo, đột phá so với trước đây.

"Rất nhiều chính sách vẫn còn cần thời gian để triển khai thực tế hay mang lại kết quả rõ ràng nhưng Nghị quyết 57 thật sự đã tạo ra động lực tăng trưởng mạnh cho khoa học công nghệ của Việt Nam và từ đó sẽ có những tác động đến nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Môi trường phát triển khoa học công nghệ ngày càng được hoàn thiện không chỉ tạo niềm tin cho doanh nghiệp trong nước mà cũng sẽ thu hút thêm nhiều tập đoàn nước ngoài trong lĩnh vực này đến Việt Nam tham gia đầu tư, phát triển", ông Nguyễn Quang Đồng nhận định.

Mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị, mà còn phản ánh kỳ vọng về một động lực tăng trưởng mới thay thế dần các yếu tố truyền thống. Các chuyên gia khẳng định, kinh tế số không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là động lực bứt phá tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam. Việc tận dụng hiệu quả các cơ hội từ kinh tế số, gắn với đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ sẽ là chìa khóa để Việt Nam nâng cao vị thế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.

Ngọc Hoà/VOV.VN

Nghị quyết 57-NQ/TW: Kinh tế số sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam