Thực tế cho thấy, điều cử tri mong muốn không chỉ là được phát biểu ý kiến, mà quan trọng hơn là ý kiến đó có được tiếp thu, xử lý và giải quyết đến nơi đến chốn hay không. Đối với đại biểu HĐND cấp xã - nơi gần dân nhất, sát dân nhất - kỹ năng “theo” đến cùng việc giải quyết kiến nghị của cử tri chính là thước đo trách nhiệm, bản lĩnh và hiệu quả hoạt động của người đại biểu dân cử; hiệu quả giám sát phụ thuộc rất lớn vào kỹ năng theo dõi, đôn đốc, kiểm chứng và phản hồi của từng đại biểu.
Không để kiến nghị “trôi” sau hội nghị tiếp xúc
Một thực tế dễ gặp hiện nay là sau hội nghị TXCT, nhiều ý kiến được ghi nhận khá đầy đủ nhưng việc theo dõi sau đó lại chưa thường xuyên. Có nơi, kiến nghị được chuyển đi nhưng đại biểu không nắm được tiến độ xử lý; có nơi cơ quan chuyên môn trả lời chung chung, thiếu thời hạn cụ thể; thậm chí có những nội dung được “trả lời rồi” nhưng thực tế người dân vẫn chưa thấy chuyển biến.
.jpg)
Trong bối cảnh hiện nay, đại biểu dân cử phải gần dân, thực sự là "cầu nối" giữa cử tri với chính quyền. Ảnh: Bình Nguyên
Chính vì vậy, kỹ năng đầu tiên của đại biểu HĐND cấp xã trong giám sát kiến nghị cử tri là phải biết cử tri nơi mình gắn bó đã phản ánh nội dung gì, đã được chuyển đến cơ quan nào giải quyết và hiện nay đang giải quyết đến đâu. Có đại biểu sau cuộc tiếp xúc đã trực tiếp xuống hiện trường kiểm tra tuyến mương thoát nước người dân phản ánh bị tắc nghẽn nhiều tháng; có đại biểu chủ động gặp cán bộ địa chính để hỏi tiến độ xử lý hồ sơ đất đai tồn đọng; cũng có đại biểu quay lại gặp cử tri để thông tin kết quả giải quyết chứ không chờ đến kỳ tiếp xúc sau. Chính sự “theo đến cùng” ấy khiến người dân cảm nhận rõ vai trò “cầu nối” của đại biểu HĐND. Điều khiến cử tri tin tưởng không phải vì mọi kiến nghị đều được giải quyết ngay, mà bởi thấy ý kiến của mình được quan tâm thật sự, được theo dõi nghiêm túc - cử tri Bùi Thị Tam, phường Hải Vân, Đà Nẵng chia sẻ.
Theo quy định, Thường trực HĐND có trách nhiệm tổ chức tiếp nhận, tổng hợp, phân loại và chuyển kiến nghị của cử tri đến cơ quan có thẩm quyền; đồng thời theo dõi, đôn đốc và giám sát việc giải quyết. Tuy nhiên, ở cấp xã, khối lượng công việc lớn trong khi bộ máy còn mỏng, nên nếu đại biểu không chủ động đồng hành thì việc giám sát rất dễ mang tính hình thức. Bên cạnh đó, thực hiện Luật Hoạt động giám sát mới có nhiều quy định về giám sát kết quả giải quyết kiến nghị cử tri và trách nhiệm của HĐND khác hơn so với trước đây. Bên cạnh phân rõ trách nhiệm cho từng cơ quan của HĐND và từng đại biểu, việc giám sát kết quả giải quyết được trình ra kỳ họp HĐND xem xét và HĐND ra nghị quyết về việc trả lời, giải quyết kiến nghị của cử tri.
Để thực hiện trọn vẹn lời hứa với cử tri cũng như đúng tinh thần luật định, bên cạnh bám sát thực tiễn, liên hệ chặt chẽ với cử tri, đại biểu cần nghiên cứu kỹ các quy định để có căn cứ theo dõi, giám sát. Những nội dung thuộc thẩm quyền cấp xã phải được theo dõi sát tiến độ xử lý; những nội dung vượt thẩm quyền cần được đôn đốc chuyển cấp trên và cập nhật thông tin thường xuyên cho cử tri. Kỹ năng này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, khi nhiều vấn đề liên quan đất đai, đầu tư công, hạ tầng, môi trường… cần sự phối hợp giữa nhiều cơ quan.
Giám sát gắn với kiểm chứng thực tế, trách nhiệm giải trình
Một trong những hạn chế thường gặp hiện nay là hoạt động giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri đôi khi còn nặng về xem báo cáo giấy tờ mà thiếu kiểm chứng thực tế. Có trường hợp báo cáo ghi “đã xử lý xong” nhưng người dân vẫn tiếp tục phản ánh; có nơi trả lời rất đầy đủ về quy trình nhưng vấn đề thực tế chưa thay đổi. Do đó, kỹ năng quan trọng tiếp theo của đại biểu HĐND cấp xã là biết kiểm chứng thông tin bằng thực tiễn. Không ít đại biểu hiện nay đã chủ động cùng Ban HĐND hoặc Tổ đại biểu đi khảo sát thực địa. Việc “mắt thấy, tai nghe” giúp đại biểu có thêm căn cứ để đánh giá chính xác kết quả giải quyết và tránh tình trạng giám sát chỉ dựa trên báo cáo hành chính.
Tại một xã miền núi ở Nghệ An, sau nhiều lần cử tri phản ánh tình trạng nước sinh hoạt bị ô nhiễm, cơ quan chuyên môn báo cáo đã khắc phục xong. Tuy nhiên, Tổ đại biểu HĐND xã vẫn trực tiếp xuống kiểm tra vào giờ cao điểm sử dụng nước và ghi nhận tình trạng nước đục còn xảy ra. Từ kết quả kiểm tra thực tế, HĐND xã tiếp tục yêu cầu UBND xã và đơn vị liên quan cho kiểm nghiệm, có giải pháp xử lý dứt điểm thay vì chỉ báo cáo chung chung.
Kỹ năng đặt câu hỏi cũng rất quan trọng trong quá trình giám sát. Thay vì hỏi chung chung “đã giải quyết chưa?”, đại biểu cần đi vào những nội dung cụ thể như: giải quyết đến bước nào, vướng mắc ở đâu, trách nhiệm thuộc đơn vị nào, thời hạn hoàn thành khi nào, nếu chậm thì nguyên nhân vì sao.
Luật cũng cho phép Ban HĐND, Tổ đại biểu và từng đại biểu HĐND yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền báo cáo, giải trình, cung cấp thông tin; tổ chức khảo sát, xác minh khi cần thiết. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để đại biểu phát huy vai trò giám sát độc lập, khách quan và thực chất.
Một kỹ năng khác rất cần thiết là phản hồi lại cho cử tri. Thực tế hiện nay, nhiều người dân băn khoăn vì đã kiến nghị nhưng không biết cơ quan nào xử lý, kết quả ra sao. Nếu đại biểu chủ động thông tin lại, dù vấn đề chưa giải quyết ngay nhưng có lộ trình, thời hạn rõ ràng thì cử tri vẫn đồng thuận và chia sẻ. Ứng dụng công nghệ số vào hoạt động của HĐND là “chìa khóa” thuận lợi để đại biểu và cử tri trao đổi, phản hồi. “Có điện thoại thông minh, kết nối Zalo, nhiều khi vấn đề được phản hồi chỉ trong tích tắc. Cử tri chúng tôi sẵn sàng cung cấp thông tin cho đại biểu. Có những vấn đề có thể cung cấp bằng hình ảnh lẫn video, rất dễ dàng” - cử tri Đậu Anh Tuấn, xã Tam Hợp, Nghệ An bày tỏ.
Hồng Minh (Báo ĐBND)
