Sự cộng hưởng giữa một không gian địa - kinh tế khổng lồ mới rộng 6.772,6 km² với quy mô dân số trên 13,6 triệu người và tầm nhìn chiến lược từ Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu cấp bách: Phải nhanh chóng pháp điển hóa, lập ra một bộ khung thể chế vượt trội để vận hành bộ máy siêu đô thị này. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt dựa trên nền tảng định hướng của Nghị quyết số 09-NQ/TW không chỉ là nhiệm vụ cấp bách của hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh mà còn là nhiệm vụ chiến lược quốc gia, là “đột phá của đột phá” nhằm khơi thông mọi nguồn lực, thúc đẩy khát vọng vươn mình của dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Ảnh 1: Nghị quyết số 09-NQ/TW không chỉ là nhiệm vụ cấp bách của hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh mà còn là nhiệm vụ chiến lược quốc gia (Ảnh tư liệu)

Nghị quyết 09-NQ/TW: Ngọn đuốc soi đường và bước ngoặt chiến lược

Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị xác lập một hệ thống quan điểm toàn diện, định vị Thành phố Hồ Chí Minh trong một vị thế hoàn toàn mới: Không chỉ dừng lại là một đầu tàu kinh tế của cả nước mà hướng tới trở thành một đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, ngang tầm với các siêu đô thị lớn trên thế giới. Văn kiện lịch sử này đã đặt ra những cột mốc phát triển mang tính thách thức cao với tầm nhìn chiến lược xuyên thế kỷ.

Bộ Chính trị yêu cầu Thành phố Hồ Chí Minh phải thực hiện chuyển đổi mạnh mẽ mô hình tăng trưởng trên nền tảng kinh tế tri thức, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh. Các chỉ tiêu định lượng cụ thể được xác lập rõ ràng qua từng giai đoạn mang tính kế thừa sâu sắc:

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Thành phố phải đảm bảo tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân tối thiểu đạt hai con số (từ 10%/năm trở lên). Đến năm 2030, GRDP bình quân đầu người tối thiểu phải đạt 14.000 USD, kinh tế số phải chiếm đến 40% trong cơ cấu GRDP, hoàn thành vượt tiến độ 200 km đường sắt đô thị và giữ vững Chỉ số phát triển con người (HDI) ở mức lý tưởng là 0,9.

 Tầm nhìn dài hạn đến năm 2045 và năm 2075 được vạch ra với những bước đi táo bạo nhưng khoa học. Đến năm 2045, GRDP bình quân đầu người cán mốc tối thiểu 75.000 USD, đưa Thành phố đạt trạng thái phát thải ròng bằng “0” (Net Zero). Hướng đến năm 2075 - mốc lịch sử kỷ niệm 100 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước – Thành phố sẽ trở thành đô thị toàn cầu, nơi kinh tế tri thức đóng vai trò chủ đạo, GRDP bình quân đầu người tối thiểu đạt 100.000 USD, chất lượng sống của người dân ở mức tối ưu và có năng lực thích ứng vượt trội với biến đổi khí hậu thông qua một chiến lược quy hoạch có tầm nhìn trải dài một thế kỷ.

Các chuyên gia lập pháp và nhà quản lý đều thống nhất nhận định: Nghị quyết số 09-NQ/TW chính là “bệ đỡ chính trị” vững chắc nhất để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Nếu không có những định hướng mang tính “cởi trói” và giải phóng tư duy tư pháp mang tầm vóc lớn từ Trung ương Đảng, các quy định pháp luật thông thường sẽ không thể dung nạp được những cơ chế mang tính thử nghiệm, đặc thù và vượt trội dành riêng cho một mô hình siêu đô thị tích hợp chưa từng có trong tiền lệ như Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

HĐND Thành phố Hồ Chí Minh: Nhiều quyết sách kiến tạo vì sự phát triển bứt phá của Siêu đô thị

Nhiệm kỳ 2021- 2026 của HĐND Thành phố diễn ra trong bối cảnh lịch sử có nhiều biến động nhanh chóng và phức tạp. Đặc biệt, việc sáp nhập ba địa phương (Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu) thành một đơn vị hành chính mới đã mở ra một không gian phát triển liên thông, quy mô lớn, đa dạng về động lực tăng trưởng nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về hoàn thiện thể chế và tổ chức bộ máy.

Để kiến tạo cho sự bứt phá này, HĐND Thành phố đã tập trung thực hiện quyết liệt bốn nhóm công việc cốt lõi:

Một là, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử tích hợp dữ liệu của 3 địa phương cũ, kết nối liên thông trực tuyến đến 168 xã, phường, đặc khu để điều hành thống nhất mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Hai là, cụ thể hóa các cơ chế đặc thù, đồng hành cùng UBND Thành phố trình Quốc hội ban hành Nghị quyết số 260/2025/QH15 sửa đổi Nghị quyết 98; ban hành kịp thời 298 nghị quyết từ tháng 7/2025 đến nay để không tạo "khoảng trống pháp lý" sau sáp nhập.

Ba là, thúc đẩy các dự án động lực chiến lược như Trung tâm Tài chính quốc tế (ra mắt ngày 11/02/2026), Khu thương mại tự do (FTZ), khởi công Tuyến Metro số 2 và động thổ dự án đường sắt Bến Thành - Cần Giờ theo mô hình TOD.

Bốn là, đổi mới thực chất công tác giám sát đầu ra, hoàn thành tháo gỡ khó khăn dứt điểm và định hướng xử lý cho 100% dự án tồn đọng (838/838 dự án), khơi thông nguồn vốn hơn 206.000 tỷ đồng và giải phóng hơn 17.000 ha đất cho nền kinh tế.

Ảnh 2, 3: Toàn cảnh Kỳ họp thứ 1 HĐND TP.HCM khóa XI (nhiệm kỳ 2026 - 2031)

Ảnh 4: Toàn cảnh Kỳ họp thứ 2 HĐND TP.HCM khóa XI (nhiệm kỳ 2026 - 2031)

Ảnh 5,6: Các Đại biểu phát biểu ý kiến tại Kỳ họp thứ 2 HĐND TP.HCM khóa XI (nhiệm kỳ 2026 - 2031)

Luật Đô thị đặc biệt: Thiết kế thể chế vượt trội, tháo gỡ những “điểm nghẽn” vĩ mô

Từ thực tiễn vận hành bộ máy dân cử và các mục tiêu mang tính chiến lược của Nghị quyết 09-NQ/TW, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đang được Ủy ban nhân dân Thành phố phối hợp với các cơ quan Trung ương khẩn trương hoàn thiện để trình Quốc hội. Đây là đạo luật mang tính đặc thù cao, được thiết kế để trao cho Thành phố Hồ Chí Minh những công cụ pháp lý mạnh mẽ chưa từng có trong lịch sử lập pháp nước nhà.

Ảnh 7, 8,9: Toàn cảnh Hội thảo cấp quốc gia “Luật đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế cho TP HCM” do Thường trực HĐND TP HCM phối hợp Trường Đại học Luật TP HCM

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đề xuất giao gần 300 thẩm quyền cụ thể thuộc nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước cho chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh. Đây được xem là sự phân cấp, phân quyền triệt để nhằm chuyển hóa hoàn toàn mô hình quản lý từ cơ chế “xin - cho”, phê duyệt nhiều tầng nấc sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Những nội dung chuyên sâu của dự luật tập trung giải quyết ba bài toán lớn:

Tự chủ về bộ máy và nhân sự chất lượng cao: Luật Đô thị đặc biệt sẽ pháp lý hóa quyền chủ động của Thành phố trong việc quyết định biên chế tăng thêm phù hợp với quy mô kinh tế (không quá 20% so với chỉ tiêu Trung ương giao), cho phép áp dụng thử nghiệm các mô hình thu hút, đãi ngộ và sử dụng nhân tài theo nguyên tắc thị trường linh hoạt. Điều này khắc phục triệt dứt điểm tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng tại một siêu đô thị có mật độ dân số và khối lượng công việc hành chính gấp nhiều lần mức bình quân chung của cả nước.

Cơ chế tài chính đô thị và huy động nguồn lực phi ngân sách: Khác với các cơ chế thí điểm trước đây, Luật mới sẽ quy định các hình thức đầu tư đối tác công - tư (PPP) thế hệ mới, mở rộng phạm vi áp dụng trong cả các lĩnh vực hạ tầng công nghiệp, dịch vụ xã hội, văn hóa và thể thao. Đặc biệt, chính sách khuyến khích, bảo hộ và tạo kênh thu hút nguồn kiều hối khổng lồ của Thành phố tham gia trực tiếp vào các quỹ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng chiến lược sẽ lần đầu tiên được luật hóa. Thành phố cũng sẽ được quyền tự quyết việc áp dụng các mức ưu đãi thuế, phí vượt trội nhằm cạnh tranh sòng phẳng với các trung tâm tài chính lớn tại Singapore, Hong Kong trong việc thu hút các tập đoàn công nghệ chủ lực (AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử).

Đột phá pháp lý trong quản lý đất đai và xử lý dự án kéo dài: Để không lặp lại kịch bản các dự án bất động sản, các khu đất quy mô lớn có tính chất pháp lý phức tạp bị đắp chiếu qua nhiều thời kỳ do sự thay đổi của hệ thống luật đất đai, Luật Đô thị đặc biệt sẽ thiết kế riêng một điều khoản chuyển tiếp mang tính đặc cách. Hội đồng nhân dân Thành phố sẽ được trao thẩm quyền quyết định các biện pháp xử lý tình huống đặc biệt đối với các khu đất chậm triển khai, chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính hoặc có vướng mắc đan xen giữa luật đất đai, luật đầu tư và luật thuế nhằm giải phóng nhanh chóng các nguồn lực xã hội bị đóng băng.

Hiện nay, Thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển theo mô hình siêu đô thị đa trung tâm với mục tiêu thách thức là đạt mức tăng trưởng kinh tế hai con số. Khi các động lực tăng trưởng truyền thống dần bão hòa, việc khơi thông nguồn lực thông qua cơ chế đặc thù vững chắc là yêu cầu sống còn. Cùng với việc triển khai các cơ chế hiện có, HĐND đang tích cực, chủ động cùng UBND Thành phố dồn toàn lực xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt và tổ chức lập Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng tích hợp sâu giữa quy hoạch thành phố, quy hoạch chung và quy hoạch ngành.

Đây là bước chuẩn bị có ý nghĩa chiến lược để hình thành hành lang pháp lý đủ mạnh cho mô hình quản trị siêu đô thị, bảo đảm Thành phố chủ động tuyệt đối trong tổ chức không gian phát triển, huy động và phân bổ nguồn lực, triển khai các mô hình phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Hành lang pháp lý này phải làm sao để “Ý Đảng hòa quyện với Lòng dân”, biến các cơ chế đặc thù thành lợi ích an sinh rõ rệt cho người dân xã hội.

Khi lòng dân hòa quyện cùng ý Đảng: Kỳ vọng về một siêu đô thị đáng sống

Một đạo luật chỉ thực sự có sức sống khi nó giải quyết được những nhu cầu sát sườn nhất của đời sống xã hội. Qua các diễn đàn lấy ý kiến nhân dân và các đợt tiếp xúc cử tri trực tuyến của HĐND Thành phố, tâm tư và kỳ vọng của người dân đối với Luật Đô thị đặc biệt tập trung vào việc giải quyết các hệ lụy của quá trình đô thị hóa quá nhanh:

Ảnh 10: UBND TPHCM tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt

Giải quyết đồng bộ hạ tầng an sinh và môi trường: Người dân kỳ vọng sau khi sáp nhập và áp dụng Luật mới, quy hoạch tổng thể 100 năm thích ứng biến đổi khí hậu sẽ sớm xóa bỏ được các điểm ngập úng kinh niên, giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường và ùn tắc giao thông. Đặc biệt, đề án chỉnh trang đô thị, di dời và tái định cư cho cư dân sống tại các khu vực nhà ổ chuột trên và ven sông, kênh, rạch cần phải được thực hiện với các cơ chế bồi thường, hỗ trợ sinh kế linh hoạt, đảm bảo “quyền có nơi ở hợp pháp và an toàn” của người dân theo đúng tinh thần nhân văn của Đảng.

Nâng cao chất lượng dịch vụ công và đời sống an sinh: Việc tích hợp thế mạnh công nghiệp, quản trị đô thị hiện đại của Bình Dương cũ và chuỗi logistics hàng hải của Bà Rịa - Vũng Tàu cũ vào Thành phố Hồ Chí Minh phải mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân. Chất lượng giáo dục, y tế phải được nâng cao; thủ tục hành chính tại các đặc khu, xã phường phải được giải quyết gọn nhẹ thông qua mô hình chính quyền số, giảm thiểu tối đa phiền hà và tiêu cực, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả quản trị.

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới đã tạo ra một cột mốc lịch sử, vạch ra đường lối và tầm nhìn chiến lược tối cao cho sự phát triển của siêu đô thị lớn nhất Việt Nam. Đường hướng của Đảng đã rõ, thực tiễn hành động của cơ quan dân cử địa phương trong nhiệm kỳ qua đã chứng minh được tính hiệu quả và năng lực tự chủ mạnh mẽ.

Việc khẩn trương hoàn thiện, ban hành và đưa vào thực thi Luật Đô thị đặc biệt chính là bước đi mang tính quyết định để cụ thể hóa tư duy đổi mới đó.

Khi ý Đảng hòa quyện cùng lòng dân, khi một khuôn khổ thể chế vượt trội được xác lập vững chắc, Thành phố Hồ Chí Minh chắc chắn sẽ giải phóng được nguồn năng lượng sáng tạo khổng lồ, bứt phá tăng trưởng thần tốc, xứng đáng với niềm tin yêu của cả nước và vững vàng tiến bước vào kỷ nguyên vươn mình của toàn dân tộc./.

LAN PHƯƠNG