Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực huy động và phân bổ nguồn lực của Thành phố. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn, nhiều dự án giao thông và phát triển đô thị cần được triển khai đồng bộ, việc xác định rõ từng nguồn kinh phí được sử dụng vào đâu sẽ giúp Thành phố chủ động hơn trong điều hành ngân sách, đồng thời bảo đảm kỷ luật tài chính.

Ưu tiên nguồn tăng thu cho đầu tư phát triển

Nghị quyết xác định nguồn tăng thu ngân sách Thành phố được sử dụng cho chi đầu tư phát triển. Quy định này thể hiện rõ quan điểm: kết quả thu ngân sách vượt dự toán cần được chuyển hóa thành công trình, hạ tầng và năng lực phát triển lâu dài, thay vì phân tán vào các khoản chi thường xuyên.

Với quy mô đô thị ngày càng lớn, TP. Hồ Chí Minh đang phải giải quyết đồng thời nhiều nhu cầu đầu tư về giao thông, chống ngập, môi trường, chỉnh trang đô thị, y tế, giáo dục và hạ tầng số. Khi nguồn tăng thu được dành cho đầu tư phát triển, Thành phố có thêm điều kiện đẩy nhanh các dự án cấp bách, xử lý những điểm nghẽn hạ tầng và tạo thêm không gian thu hút nguồn lực xã hội.

Việc sử dụng nguồn thực hiện chính sách tiền lương cũng được quy định chặt chẽ. Thành phố chỉ được sử dụng số dư còn lại sau khi đã bảo đảm đủ nguồn cải cách tiền lương và các chính sách an sinh xã hội do Trung ương ban hành.

Phần kinh phí còn dư được bố trí cho ba nhóm nhiệm vụ: chi đầu tư phát triển; thực hiện chính sách thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thuộc phạm vi quản lý của Thành phố và một số cơ quan Trung ương trên địa bàn; thực hiện một số chính sách an sinh xã hội thuộc thẩm quyền của Thành phố.

Cách thiết kế này bảo đảm thứ tự ưu tiên rõ ràng. Nghĩa vụ về tiền lương và an sinh phải được thực hiện đầy đủ trước, sau đó nguồn lực còn lại mới được đưa vào đầu tư, chính sách thu nhập và các chương trình chăm lo đời sống người dân.

Quang cảnh kỳ họp

Tạo nguồn lực cho các công trình liên kết vùng

Một điểm đáng chú ý của Nghị quyết là cho phép sử dụng nguồn thưởng vượt dự toán các khoản thu phân chia giữa ngân sách Trung ương và ngân sách Thành phố để hỗ trợ dự án, công trình ngoài địa bàn TP. Hồ Chí Minh và các dự án liên kết, phát triển vùng, sau khi đã cân đối từ những nguồn tài chính hợp pháp khác.

Quy định này phù hợp với thực tế phát triển của một đô thị đặc biệt. Nhiều công trình có ý nghĩa trực tiếp đối với TP. Hồ Chí Minh nhưng phạm vi đầu tư không nằm trọn trong địa giới hành chính Thành phố. Một tuyến đường vành đai, cây cầu liên tỉnh, tuyến đường sắt, hệ thống logistics hay công trình kiểm soát môi trường chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được đầu tư đồng bộ trên toàn tuyến.

Vì vậy, việc Thành phố có thể tham gia hỗ trợ một số dự án ngoài địa bàn không đơn thuần là phân bổ ngân sách cho địa phương khác. Đây là cách đầu tư cho chính không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh, vì hiệu quả của các công trình liên kết sẽ quay trở lại thông qua giảm chi phí vận tải, mở rộng thị trường, phân bổ lại dân cư, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng.

Nguồn bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Trung ương cũng được sử dụng cho chi đầu tư phát triển; thưởng cho ngân sách cấp xã; hỗ trợ các dự án, công trình ngoài địa bàn Thành phố và các dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt.

Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cơ chế thưởng cho ngân sách cấp xã có ý nghĩa thiết thực. Đây có thể trở thành động lực để chính quyền cơ sở nâng cao chất lượng quản lý, chủ động khai thác nguồn thu, sử dụng ngân sách tiết kiệm và thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao.

Mở rộng quyền chủ động nhưng phải giữ kỷ luật ngân sách

Nghị quyết mở rộng không gian điều hành cho Thành phố nhưng không có nghĩa các nguồn kinh phí được sử dụng tùy nghi. Từng nguồn thu đã được xác định cụ thể về phạm vi và nội dung chi; một số khoản chỉ được bố trí sau khi Thành phố đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ bắt buộc hoặc cân đối từ các nguồn tài chính hợp pháp khác.

UBND Thành phố có trách nhiệm tổ chức triển khai, kiểm tra việc thực hiện tại các cơ quan, đơn vị và giải trình trước HĐND Thành phố về những vấn đề phát sinh. Thường trực HĐND, các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND Thành phố thực hiện giám sát quá trình phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực.

Điều cần được quan tâm trong khâu thực hiện là lựa chọn đúng thứ tự ưu tiên. Nguồn tăng thu hay nguồn thưởng ngân sách đều có giới hạn, trong khi nhu cầu đầu tư rất lớn. Mỗi khoản chi vì vậy phải gắn với một công trình cụ thể, tiến độ cụ thể và kết quả có thể kiểm chứng. Đối với dự án liên kết vùng hoặc công trình ngoài địa bàn, hiệu quả mang lại cho Thành phố và toàn vùng cần được tính toán đầy đủ trước khi quyết định bố trí vốn.

Việc HĐND Thành phố xem xét thông qua Nghị quyết tại Kỳ họp thứ năm sẽ tạo cơ sở pháp lý để nguồn lực tài chính được điều chuyển linh hoạt hơn, nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ kiểm soát của ngân sách nhà nước. Giá trị của chính sách sẽ được đo bằng số dự án được đẩy nhanh, số điểm nghẽn hạ tầng được tháo gỡ, chất lượng phục vụ của bộ máy được nâng lên và mức độ thụ hưởng thực tế của người dân.

Khi phần tăng thêm của ngân sách được sử dụng đúng chỗ, nguồn thu của hôm nay sẽ trở thành hạ tầng và động lực tăng trưởng cho những năm tiếp theo. Đây cũng là cách TP. Hồ Chí Minh chuyển quyền chủ động về tài chính thành năng lực phát triển thực chất, đồng thời củng cố vai trò đầu tàu và trách nhiệm dẫn dắt liên kết vùng./.

Minh Tuấn - Châu Vũ