Nghị quyết xử lý một vướng mắc có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai công trình. Nhiều dự án đầu tư xây dựng cần khối lượng vật liệu rất lớn, trong khi việc hoàn tất đồng thời thủ tục khoáng sản, thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất có thể kéo dài thời gian chuẩn bị. Khi nguồn vật liệu không được cung ứng kịp thời, tiến độ thi công bị ảnh hưởng, chi phí vận chuyển và giá thành xây dựng có nguy cơ tăng cao.

Cơ chế mới cho phép lược bỏ một số thủ tục đất đai trong những trường hợp cụ thể, nhưng vẫn giữ nguyên yêu cầu phải có giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản của cơ quan có thẩm quyền.

Quang cảnh kỳ họp thứ năm

Ưu tiên vật liệu cho công trình thực sự cần thiết

Nghị quyết xác định tám nhóm công trình, dự án được áp dụng cơ chế này.

Trước hết là các dự án đầu tư công; dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư sử dụng vốn ngân sách địa phương hoặc nguồn vốn hợp pháp khác của địa phương; dự án của vùng đô thị đặc biệt đáp ứng tiêu chí phân loại dự án quan trọng quốc gia.

Cơ chế cũng áp dụng đối với công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia; công trình, dự án trọng điểm của Thành phố; dự án phát triển kinh tế - xã hội thuộc thẩm quyền chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư của chính quyền địa phương hay người có thẩm quyền.

Đối với nhóm dự án phát triển kinh tế - xã hội, việc áp dụng phải được Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, quyết định. Quy định này tạo thêm một bước kiểm soát, bảo đảm cơ chế chỉ được sử dụng cho những trường hợp có nhu cầu thực tế và phù hợp với định hướng phát triển của Thành phố.

Các công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách; dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền; công trình phòng, chống thiên tai và dự án thuộc danh mục ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược cũng thuộc phạm vi áp dụng.

Việc xác định cụ thể từng nhóm dự án giúp nguồn khoáng sản được tập trung cho các công trình có vai trò quan trọng, tránh tình trạng mở rộng cơ chế một cách tùy tiện.

Giảm thủ tục nhưng không miễn trách nhiệm

Điều kiện bắt buộc để được áp dụng chính sách là tổ chức, cá nhân phải có giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp và hoạt động khai thác phải nhằm phục vụ những công trình, dự án được Nghị quyết quy định. Như vậy, việc không phải thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất không đồng nghĩa với việc được tự do khai thác khoáng sản. Tổ chức, cá nhân vẫn phải tuân thủ nội dung giấy phép, phạm vi, công suất và thời hạn được cấp; đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Nghị quyết cũng khẳng định rõ: dù không phải thực hiện thủ tục cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, tổ chức, cá nhân vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai, tài nguyên khoáng sản theo quy định pháp luật. Đây là ranh giới quan trọng của chính sách; Thành phố tháo gỡ một số thủ tục có thể gây chậm trễ, nhưng không miễn trừ nghĩa vụ tài chính và không làm giảm trách nhiệm trong quản lý, khai thác tài nguyên.

Tạo sự chủ động cho đầu tư công và công trình cấp bách

Đối với các dự án đầu tư công và công trình trọng điểm, nguồn vật liệu thường quyết định trực tiếp đến tiến độ, chất lượng và chi phí xây dựng. Nếu phải vận chuyển từ địa bàn xa, chi phí dự án tăng lên; áp lực giao thông và tác động môi trường trong quá trình vận chuyển cũng lớn hơn.

Việc chủ động khai thác nguồn vật liệu hợp pháp trên địa bàn hoặc tại khu vực phù hợp có thể rút ngắn thời gian cung ứng, giảm chi phí vận chuyển và hạn chế nguy cơ gián đoạn thi công. Ý nghĩa này càng rõ đối với công trình phòng, chống thiên tai, dự án khẩn cấp hoặc những công trình phải hoàn thành trong thời gian ngắn.

Đối với các dự án PPP và dự án của nhà đầu tư chiến lược, cơ chế mới góp phần làm rõ điều kiện tiếp cận nguồn vật liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Đây là một yếu tố quan trọng để nhà đầu tư tính toán chính xác hơn chi phí, tiến độ và khả năng thực hiện dự án.

Tác động của Nghị quyết không nằm ở việc giảm một vài thủ tục riêng lẻ. Quan trọng hơn, chính sách tạo sự liên thông giữa quản lý đất đai, quản lý khoáng sản và yêu cầu triển khai công trình, giúp quá trình chuẩn bị đầu tư bớt chồng chéo.

Phải kiểm soát đúng đối tượng, đúng mục đích

UBND Thành phố được giao tổ chức triển khai, kiểm tra việc thực hiện của các cơ quan, đơn vị và chịu trách nhiệm giải trình trước HĐND Thành phố về những vấn đề phát sinh. Thường trực HĐND, các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND Thành phố thực hiện giám sát trong suốt quá trình triển khai.

Nội dung cần được kiểm soát chặt là mối liên hệ giữa khối lượng khoáng sản được khai thác và nhu cầu thực tế của từng dự án. Khoáng sản khai thác theo cơ chế đặc thù phải được sử dụng đúng công trình, đúng mục đích, không để lợi dụng chính sách phục vụ hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi được phép.

Khi được thực hiện nghiêm túc, Nghị quyết này sẽ góp phần bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình quan trọng, rút ngắn thời gian chuẩn bị và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Cơ chế thuận lợi hơn phải đi cùng quản lý chặt chẽ hơn, để mỗi khối tài nguyên được khai thác thực sự trở thành nguồn lực phục vụ phát triển Thành phố.

Lê Tâm - Châu Vũ