Sau hơn 3 năm triển khai các nghị quyết của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại 6 vùng kinh tế - xã hội, nhận thức về vai trò của phát triển vùng được nâng lên, liên kết giữa các địa phương có chuyển biến và tiềm năng, lợi thế từng bước được khai thác.

Tuy nhiên, nhiều hạn chế vẫn tồn tại, như quy hoạch chồng lấn, thiếu đồng bộ; hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu; hành lang kinh tế và cụm liên kết ngành phát triển chậm. Một số cực tăng trưởng chưa phát huy đầy đủ vai trò dẫn dắt, trong khi hiệu quả liên kết vùng còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới xác định phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Định hướng này cũng mở ra cơ hội kết nối hiệu quả hơn các không gian đô thị, công nghiệp, nông nghiệp, kinh tế biển, cửa khẩu và logistics sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Chuyển từ phát triển riêng lẻ sang liên kết vùng

Theo TS. Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, liên kết vùng lâu nay vẫn chủ yếu được triển khai theo địa giới hành chính. Các địa phương thường tự xây dựng quy hoạch, đầu tư hạ tầng, chuẩn bị nguồn lực và thu hút đầu tư. Thậm chí, nhiều nơi cùng theo đuổi những mục tiêu, ngành nghề tương tự dù điều kiện và lợi thế không giống nhau, dẫn đến nguy cơ đầu tư phân tán, trùng lặp, thiếu kết nối.

Điểm mới của Nghị quyết số 27-NQ/TW là định hướng xem toàn vùng như một hệ sinh thái thống nhất, trong đó mỗi địa phương phát huy thế mạnh riêng và kết nối với các địa phương khác thông qua hạ tầng, lao động, dữ liệu, chuỗi giá trị và hành lang kinh tế.

Theo cách tiếp cận này, không phải địa phương nào cũng cần phát triển đầy đủ mọi ngành nghề hoặc xây dựng cơ cấu kinh tế tương tự nhau. Những nơi có lợi thế nông nghiệp có thể tập trung phát triển vùng nguyên liệu; địa phương có thế mạnh công nghiệp đẩy mạnh chế biến, chế tạo; trong khi các đô thị lớn phát huy vai trò trung tâm tài chính, thương mại, khoa học, công nghệ, đào tạo và logistics.

Sự phân công phù hợp sẽ tạo điều kiện để các địa phương bổ trợ lẫn nhau, hạn chế cạnh tranh không cần thiết và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực chung.

Ở góc độ thực tiễn, ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị quyết số 27-NQ/TW đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển theo hướng phát huy thế mạnh và tăng cường liên kết giữa các địa phương.

Thực tế nửa đầu năm 2026 cho thấy, Đồng bằng sông Hồng đang hình thành mô hình phát triển dựa trên ba động lực: công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao; logistics và hạ tầng kết nối; đổi mới sáng tạo và dịch vụ hiện đại. Đây là cơ sở để hình thành những cực tăng trưởng có khả năng lan tỏa rộng hơn trong vùng và cả nước.

Cần cơ chế điều phối đủ mạnh

Nghị quyết số 27-NQ/TW xác định hoàn thiện cơ chế phối hợp, điều phối và huy động nguồn lực vùng theo hướng thực chất, hiệu quả là một khâu đột phá. Với các công trình liên vùng, nguyên tắc đặt ra là các địa phương cùng quyết định, góp vốn, chịu trách nhiệm và hưởng lợi. Những dự án có ý nghĩa chiến lược quốc gia cần cơ chế điều phối thống nhất, xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm.

Theo TS. Huỳnh Thanh Điền, liên kết vùng cần bắt đầu từ tư duy hoạch định chính sách và giao mục tiêu của Trung ương. Quy hoạch, chương trình đầu tư và chỉ tiêu phát triển cần được xem xét trên tổng thể vùng, sau đó phân bổ thành nhiệm vụ cụ thể cho từng địa phương. Nếu mục tiêu và nguồn lực vẫn được giao riêng lẻ theo từng tỉnh, thành phố, việc khắc phục tư duy cục bộ và tình trạng cạnh tranh lẫn nhau sẽ gặp khó khăn.

Từ mục tiêu chung, cần xác định rõ chức năng, lợi thế và trách nhiệm của từng địa phương, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển vùng. Với mỗi dự án liên vùng, cần có cơ quan hoặc địa phương làm đầu mối, chịu trách nhiệm xuyên suốt từ chuẩn bị, huy động vốn đến triển khai và vận hành.

Nguyên tắc cùng góp vốn, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi cũng cần được cụ thể hóa bằng cơ chế tài chính minh bạch, quy định rõ mức đóng góp, phân chia nguồn thu, chi phí vận hành và trách nhiệm xử lý rủi ro.

Theo các chuyên gia kinh tế, Hội đồng điều phối vùng muốn hoạt động thực chất cần có bộ phận chuyên trách, nguồn lực và hệ thống dữ liệu dùng chung. Cơ quan này đồng thời cần tham gia lựa chọn dự án ưu tiên, điều phối nguồn lực, giám sát tiến độ và tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Gắn đầu tư hạ tầng với năng lực doanh nghiệp trong nước

Bên cạnh yêu cầu tăng cường kết nối vùng, việc nâng cao hiệu quả đầu tư hạ tầng cũng đặt ra vấn đề phát triển năng lực sản xuất trong nước.

Theo TS. Huỳnh Thanh Điền, mỗi dự án hạ tầng lớn cần được xem như một “đơn hàng phát triển công nghiệp”. Ngay từ giai đoạn chuẩn bị, cần xác định những công nghệ, thiết bị và công đoạn mà doanh nghiệp trong nước có thể tham gia, từng bước làm chủ; đồng thời xây dựng lộ trình nâng tỷ lệ nội địa hóa phù hợp với các cam kết quốc tế.

Nghị quyết 27-NQ/TW: Mở không gian phát triển mới, khơi thông sức mạnh từng vùng

Chính sách đấu thầu cũng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn, thay vì chỉ đảm nhận những công đoạn có giá trị thấp. Việc lựa chọn nhà thầu cần tính đến giá trị tạo ra trong nước, mức độ chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, khả năng sử dụng nhà cung cấp nội địa và hiệu quả trong toàn bộ vòng đời dự án.

Cùng với đó, cần phát triển mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, viện nghiên cứu, trường đại học và các cụm công nghiệp hỗ trợ dọc theo hành lang kinh tế. Qua đó, đầu tư hạ tầng không chỉ tạo ra công trình mà còn góp phần tích lũy công nghệ, kinh nghiệm và nâng cao năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam.

Để Nghị quyết số 27-NQ/TW sớm đi vào thực tiễn, TS. Huỳnh Thanh Điền cho rằng, cần có quy hoạch vùng chất lượng, phân vai rõ ràng cho từng địa phương và cụ thể hóa bằng các chương trình, dự án với đầu mối, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm cụ thể. Cùng với đó là hoàn thiện cơ sở pháp lý cho liên kết vùng, xây dựng quy chuẩn chung về quy hoạch, hạ tầng, môi trường và dữ liệu.

Nghị quyết số 27-NQ/TW không chỉ đặt ra định hướng mới về tổ chức không gian phát triển, mà còn yêu cầu thay đổi cách phân bổ nguồn lực và triển khai đầu tư. Khi từng địa phương phát huy đúng lợi thế, các cực tăng trưởng thực hiện tốt vai trò dẫn dắt và cơ chế điều phối đủ hiệu quả, liên kết vùng sẽ tạo điều kiện khai thác tốt hơn tiềm năng, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế quốc gia.

Diệp Diệp/VOV.VN

Nghị quyết 27: Gỡ điểm nghẽn liên kết vùng, mở dư địa tăng trưởng