Trên hành trình phát triển trong giai đoạn mới, những con đường ở TPHCM không chỉ mở ra không gian giao thông hay dòng chảy kinh tế, mà còn là nơi neo giữ tâm hồn của người dân và du khách. Giữ gìn sự chuẩn xác, sâu sắc và bản sắc cho từng tên đường chính là cách TPHCM tri ân quá khứ, định hình hiện tại và trao truyền vốn sống di sản vô giá cho thế hệ mai sau. Xung quanh vấn đề này, Báo SGGP đã ghi nhận ý kiến từ các chuyên gia, nhà quản lý và người dân thành phố.
* Ông Cao Thanh Bình, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND TPHCM:
Chuẩn hóa quản lý tên đường
Các cơ quan quản lý và giới chuyên gia cơ bản thống nhất phương án cho phép tồn tại các tuyến đường trùng tên nếu thuộc các phường, xã, đặc khu khác nhau nhằm hạn chế tối đa xáo trộn đời sống người dân. Đối với tên đường là số, dự thảo Quy chế đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng trên địa bàn TPHCM vẫn cho phép áp dụng nhưng phải tuân thủ nguyên tắc thuộc “ngân hàng tên”.
Nếu sử dụng hệ thống tên đường từ số 1 đến 100 thì toàn bộ dãy số này phải được cập nhật đầy đủ; số ngoài danh mục sẽ không được sử dụng nếu chưa bổ sung. Dự thảo cũng quy định không cho phép tồn tại đường trùng số trong cùng phường, xã, đặc khu nhằm bảo đảm tính rõ ràng và thuận tiện trong quản lý đô thị.
* Ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở VH-TT TPHCM:
Phải xóa bỏ tên đường vô nghĩa, tên tạm
Từ lâu, việc đặt tên đường tại TPHCM phản ánh hồn cốt đô thị. Mỗi cái tên đều có ý nghĩa lịch sử, văn hóa riêng mà khi nhìn vào đó, người dân có thể thấy bản sắc nơi này. Trước mắt, Sở VH-TT TPHCM sẽ phối hợp các đơn vị liên quan, cơ quan chức năng để giải quyết nhanh những tên đường đặt tạm, vô nghĩa.
Mỗi tên đường được đặt, đổi phải đảm bảo thật sự có nghĩa, phản ánh hồn cốt, bản sắc đô thị, gần gũi và gắn bó với đời sống người dân để góp phần hình thành một đô thị di sản. Việc đặt, đổi tên đường tại TPHCM, nhất là sau khi hợp nhất, sẽ chú trọng lắng nghe ý kiến người dân, hạn chế thay đổi, xáo trộn làm ảnh hưởng đến cuộc sống.
* TS Nguyễn Đình Thống, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TPHCM:
Tôn trọng lịch sử hình thành của đô thị
Việc điều chỉnh tên đường là vấn đề hết sức phức tạp vì liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh và hàng loạt thủ tục hành chính như căn cước công dân, mã định danh, đăng ký kinh doanh, giấy tờ pháp lý… Trùng tên đường giữa các phường, xã không ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý nếu dữ liệu được tổ chức khoa học.
Theo tôi, trước mắt cần tôn trọng những tên gọi đã hình thành như một phần lịch sử đô thị. Việc thay đổi chỉ nên tính đến khi mọi hoạt động kinh tế - xã hội và quản lý hành chính đã ổn định hơn.
* GS-TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội:
Có thể trở thành “bản đồ lịch sử sống”
Tên đường sẽ góp phần kết nối ký ức tập thể của một vùng đất. Thông qua tên đường, người dân hôm nay có thể nhìn thấy chiều dài lịch sử, hiểu hơn về tiền nhân, về các giai đoạn phát triển và bản sắc đô thị mình đang sống.
Nếu được quy hoạch và sắp xếp hợp lý, hệ thống tên đường sẽ giống như một “bản đồ lịch sử sống”, nơi mỗi tuyến phố kể một câu chuyện riêng về con người, sự kiện, bối cảnh lịch sử từng thời kỳ.
Sau hợp nhất, TPHCM cần rà soát lại hệ thống tên đường để sắp xếp các tên trùng lắp, thiếu tính kết nối. Việc này nên được thực hiện trên cơ sở bộ tiêu chí chung, có tầm nhìn lâu dài, với sự tham gia của các chuyên gia và nhà hoạch định. Mỗi khu vực đô thị có thể được tổ chức theo “chuyên đề lịch sử” riêng, gắn với các nhân vật, sự kiện, đặc trưng văn hóa địa phương, qua đó tạo nên một bức tranh tổng thể hài hòa và giàu chiều sâu cho đô thị.
* Bà Lê Tú Cẩm, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TPHCM:
Bổ sung địa danh, di tích vào quỹ tên đường
Nghị định số 91/2005/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định khá đầy đủ nguồn tên đặt cho đường phố và công trình công cộng như địa danh nổi tiếng, danh nhân, di tích lịch sử - văn hóa, sự kiện lịch sử, danh từ có ý nghĩa tiêu biểu. Tuy nhiên, thực tế hiện nay tên danh nhân chiếm đại đa số.
Trong bối cảnh nhiều địa danh cũ có nguy cơ mai một sau sắp xếp đơn vị hành chính, đây chính là dư địa lớn để bổ sung tên địa danh, di tích lịch sử - văn hóa vào quỹ tên đường. Nếu khai thác đầy đủ các yếu tố này, TPHCM sẽ hình thành diện mạo một đô thị di sản, nơi mỗi con đường, mỗi tên gọi trở thành một “di sản ngoài trời”, mang theo dấu ấn lịch sử và ký ức cộng đồng.
* Nhà thơ - nhà báo Lê Minh Quốc:
Không thể là những “con số vô hồn”
Qua tên đường, người dân hiểu thêm về nhân vật, sự kiện, làng nghề, đình chùa, miếu mạo… gắn với vùng đất đó. Trừ các trường hợp liên quan đến sự kiện lịch sử hay yếu tố thời gian đặc biệt, việc đặt tên đường bằng số là thiếu ý nghĩa, bởi những con số không mang giá trị văn hóa hay khả năng gợi nhớ về lịch sử vùng đất. Trong khi đó, mỗi con đường là nơi hàng triệu người đi qua mỗi ngày và có thể trở thành “không gian giáo dục” cho nhiều thế hệ.
Về lâu dài, các tuyến đường đánh số nên được thay thế bằng tên gọi giàu giá trị lịch sử - văn hóa hơn. Quỹ tên đường có thể mở rộng sang tên biển đảo, Mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, làng nghề truyền thống, ngành nghề thủ công… nhằm góp phần gìn giữ bản sắc của Sài Gòn - Gia Định - TPHCM.
* Ông Nguyễn Quốc Dũng, Cán bộ hưu trí khu phố Phước An, phường Phú Lợi, TPHCM:
Đặt tên đường cần tạo được “cụm văn hóa”
Tôi rất mong Quy chế đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng trên địa bàn TPHCM sắp tới đây sẽ bảo đảm tính ổn định, hạn chế tối đa xáo trộn với những tên gọi đã gắn bó lâu dài trong đời sống người dân.
Sau hợp nhất, việc trùng lặp tên đường là khó tránh khỏi nhưng mong cơ quan chức năng nhìn nhận sự trùng lặp này theo hướng tôn trọng lịch sử thay vì đổi đồng loạt. Cần bổ sung thông tin dưới mỗi bảng tên đường để giới thiệu ý nghĩa lịch sử, văn hóa của tên gọi, giúp người dân hiểu rõ hơn về vùng đất mình đang sống. Giữ nguyên tên đường không chỉ góp phần bảo tồn lịch sử địa phương mà còn giúp hạn chế xáo trộn trong đời sống xã hội.
Nhóm PV ghi
Nhóm PV
Tên đường - mảnh ghép của đô thị - Bài 4: Để mỗi con đường thành một "di sản"
