Đồng chí Hoàng Tùng - Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Đô thị HĐND Thành phố Hoàng Tùng chủ trì phiên khảo sát. Tham dự và chỉ đạo có Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Võ Văn Minh; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND Thành phố Nguyễn Văn Thọ; Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Nguyễn Văn Dũng; lãnh đạo, Ủy viên chuyên trách Ban Đô thị HĐND Thành phố; đại diện lãnh đạo: Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND Thành phố, Văn phòng UBND Thành phố, Sở Quy hoạch - Kiến trúc, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố và đơn vị tư vấn lập Quy hoạch.

Không cộng ghép ba quy hoạch, phải tạo ra một cấu trúc phát triển mới

Báo cáo tại buổi khảo sát, đại diện lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc, các cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn báo cáo khái quát về tiến độ, phương pháp tiếp cận và những nội dung trọng tâm trong quá trình xây dựng Đồ án Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm; công tác lập Quy hoạch tổng thể Thành phố đang bước vào giai đoạn hoàn thiện quan trọng. Đến cuối tháng 8/2026, cơ quan lập Quy hoạch đã tổng hợp hơn 1.428 ý kiến với gần 1.500 trang nội dung góp ý, trong đó khoảng 915 ý kiến đã được tiếp thu; riêng 133 ý kiến qua các đợt khảo sát của HĐND Thành phố đều được tiếp thu. Hồ sơ cũng đã lấy ý kiến của các bộ, ngành Trung ương, các địa phương lân cận, sở, ngành, xã, phường, tổ chức, cá nhân và các chuyên gia. Đồ án đã được báo cáo tập thể UBND Thành phố ngày 3/9 và Thường trực UBND Thành phố ngày 7/9 sau nhiều vòng lấy ý kiến Thành ủy, HĐND Thành phố, Tổ công tác, Tổ chuyên gia và các sở, ngành chuyên môn.

Trong cách tiếp cận lần này là Quy hoạch không dừng ở việc hợp nhất cơ học các định hướng của Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây, mà hướng đến tái cấu trúc toàn bộ không gian phát triển thành một chỉnh thể kinh tế - đô thị thống nhất, phát huy lợi thế bổ trợ giữa trung tâm tài chính - dịch vụ, các không gian công nghiệp - đổi mới sáng tạo, cảng biển - logistics, kinh tế biển, du lịch và sinh thái.

Theo phương án đang được nghiên cứu, tầm nhìn dài hạn là xây dựng TP.HCM trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng sống cao và thích ứng tốt với biến đổi khí hậu; tổ chức theo mô hình một siêu đô thị quốc tế, 5 cực động lực, 5 hệ liên kết chiến lược, 5 trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản trị phát triển.

Không để quy hoạch chỉ đẹp trên bản vẽ

Một nội dung được đặc biệt quan tâm là chất lượng chiến lược của Quy hoạch. Các ý kiến của HĐND Thành phố trước đó đã đề nghị giảm tính chất của một “bản vẽ bố trí không gian”, tăng hàm lượng về tầm nhìn, nguyên lý phát triển, lựa chọn chiến lược và bản sắc riêng của TP.HCM, đồng thời làm rõ nội dung kế thừa, điều chỉnh của ba quy hoạch trước hợp nhất và xây dựng các kịch bản phát triển linh hoạt đến các mốc 2030, 2045, 2075.

Qua nghiên cứu hồ sơ, các đại biểu tập trung trao đổi về những vấn đề có tính nền tảng: tổ chức lại cấu trúc không gian và phân bố dân cư - việc làm; phân công rõ chức năng giữa các cực và các vùng phát triển; dành quỹ đất dự trữ dài hạn; đồng thời xác định rõ các giới hạn phát triển nhằm tránh tiếp tục mở rộng đô thị dàn trải.

Một trong những điểm nghẽn được nhận diện là kết cấu hạ tầng chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, kết nối vùng chậm, chuỗi giá trị giữa sản xuất - logistics - tài chính - nghiên cứu - thị trường còn phân tán. Vì vậy, định hướng phát triển hạ tầng cần được nhìn nhận không chỉ như đầu tư công trình mà là công cụ tái cấu trúc không gian kinh tế.

Lấy đường sắt, TOD và logistics làm xương sống kết nối

Các đại biểu quan tâm sâu đến việc hình thành một mạng lưới giao thông có khả năng kết nối thực chất các cực tăng trưởng. Theo hồ sơ Quy hoạch, metro, đường sắt, TOD và giao thông công cộng được xác định là trục xương sống, đồng thời phải kết nối đồng bộ sân bay Long Thành, hệ thống cảng Cần Giờ - Cái Mép Thị Vải, các tuyến vành đai và mạng logistics đa phương thức. Một yêu cầu quan trọng khác là từng bước tách luồng vận tải hàng hóa khỏi giao thông đô thị, hạn chế container xuyên qua khu vực lõi trung tâm.

TOD cũng được đặt trong bài toán lớn hơn về tái phân bổ dân cư - việc làm và tạo nguồn lực phát triển. Các khu vực quanh đầu mối giao thông công cộng không chỉ là nơi tăng mật độ xây dựng mà phải trở thành các trung tâm việc làm, dịch vụ và sinh hoạt đô thị hoàn chỉnh; đồng thời cho phép Thành phố khai thác phần giá trị đất gia tăng để tái đầu tư cho hạ tầng.

HĐND Thành phố trước đó cũng yêu cầu bảo vệ quỹ đất công, quỹ đất dự trữ, đất dành cho trường học, bệnh viện, công viên và không gian công cộng; không sử dụng hết dư địa phát triển của tương lai để giải quyết những mục tiêu ngắn hạn.

Quy hoạch phải tạo được động lực tăng trưởng mới

Từ góc độ kinh tế, Đồ án đặt bài toán phát triển Thành phố trong quỹ đạo tăng trưởng hai con số, gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang các ngành có giá trị gia tăng cao.

Các nhóm động lực mới đang được nghiên cứu gồm Trung tâm Tài chính quốc tế, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế số, logistics, kinh tế biển, du lịch, dịch vụ chất lượng cao, khu thương mại tự do và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Quan trọng hơn là Quy hoạch phải chuyển những định hướng này thành một cấu trúc không gian kinh tế cụ thể: mỗi cực phát triển phải có chức năng rõ, có hạ tầng kết nối, có chuỗi giá trị và có khả năng tạo ra tăng trưởng thực chất, thay vì hình thành các khu vực phát triển biệt lập.

Bài toán lớn nhất là nguồn lực và khả năng thực thi

Một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm chỉ có ý nghĩa khi xác định được nguồn lực thực hiện. Qua khảo sát cho thấy nhu cầu vốn đầu tư phát triển trong các giai đoạn tới là rất lớn. Định hướng huy động vốn vì vậy được mở rộng sang các công cụ mới như PPP, trái phiếu chính quyền địa phương, tài chính xanh, quỹ hạ tầng, khai thác giá trị gia tăng từ đất - LVC và TOD và khả năng dẫn vốn của Trung tâm Tài chính quốc tế.

Cơ cấu nguồn lực trong dài hạn được nghiên cứu theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu ngân sách truyền thống, đồng thời tăng vai trò của trái phiếu chính quyền địa phương, nguồn thu từ đất và TOD, doanh nghiệp nhà nước và PPP.  Đây cũng là vấn đề HĐND Thành phố đặc biệt quan tâm: quy hoạch phải gắn với quỹ đất, nguồn vốn, danh mục dự án, phân kỳ và thứ tự ưu tiên, tránh đầu tư dàn trải và tình trạng “quy hoạch treo”.

Bảo vệ “khung xanh - xanh dương” cho phát triển trăm năm

Cùng với tăng trưởng, yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu của Thành phố được đặt ở vị trí nền tảng. Các ý kiến thảo luận tại phiên khảo sát đề nghị xác lập rõ khung xanh - xanh dương và các “giới hạn đỏ” sinh thái, bảo vệ rừng ngập mặn Cần Giờ, Bình Châu - Phước Bửu, các hành lang sông, vùng trữ nước; đồng thời quản trị tổng thể các nguy cơ ngập, sụt lún, nước biển dâng và phát triển tại vùng thấp trũng.

Đồ án cũng nghiên cứu mô hình “thành phố bọt biển”, kết hợp hạ tầng xanh, trữ nước, cảnh quan và giải pháp chống ngập; đồng thời tích hợp phòng, chống thiên tai vào các kịch bản phát triển dài hạn của Thành phố.

Quang cảnh phiên khảo sát

Đưa quy hoạch từ hồ sơ thành công cụ điều hành phát triển

Tại phiên khảo sát, các đại biểu tập trung trao đổi, làm rõ những vấn đề có tính quyết định đối với chất lượng và khả năng thực thi của Quy hoạch tổng thể Thành phố, nhất là tầm nhìn và mô hình phát triển siêu đô thị đa cực, đa trung tâm; phân công chức năng giữa các cực, trung tâm và vùng phát triển; tổ chức lại dân cư, việc làm gắn với TOD; kết nối đồng bộ metro, đường sắt vùng, cảng biển, sân bay và logistics; xác định các động lực tăng trưởng mới như tài chính quốc tế, công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế biển; bảo vệ khung xanh - xanh dương, kiểm soát ngập, sụt lún và biến đổi khí hậu; đồng thời trao đổi về nguồn lực, phân kỳ đầu tư, cơ chế huy động vốn, quản trị, giám sát và tổ chức thực hiện Quy hoạch.

Phát biểu chỉ đạo tại phiên khảo sát khảo sát, Ủy viên Trung ương đảng, Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Võ Văn Minh nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng Đồ án, bảo đảm tầm nhìn dài hạn nhưng đồng thời phải có khả năng chuyển hóa thành các chương trình, dự án và nguồn lực thực hiện cụ thể. Quy hoạch tầm nhìn 100 năm phải tạo ra không gian phát triển mới, xác lập rõ các động lực tăng trưởng, các cực phát triển, hệ thống kết nối và những dự án có tính dẫn dắt; đồng thời đặt người dân, chất lượng sống và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu vào trung tâm của quá trình phát triển.

Quy hoạch cần gắn chặt với kế hoạch đầu tư công, sử dụng đất, phát triển hạ tầng và các chương trình phát triển ngành; đồng thời xây dựng cơ chế điều phối đủ mạnh để bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Kết luận phiên khảo sát, Ủy viên Thường trực - Trưởng Ban Đô thị HĐND Thành phố Hoàng Tùng đề nghị các cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn tiếp tục rà soát, tiếp thu đầy đủ các ý kiến; làm rõ hơn tính khả thi của cấu trúc không gian, hệ thống hạ tầng chiến lược, nguồn lực, phân kỳ đầu tư và cơ chế tổ chức thực hiện.

Một yêu cầu xuyên suốt là phải chuyển từ tư duy “quy hoạch cố định cho 100 năm” sang một khung chiến lược mở, có khả năng thích ứng, lượng hóa các mục tiêu bằng chỉ số; xây dựng cơ sở dữ liệu, công cụ giám sát và cơ chế rà soát định kỳ để HĐND, MTTQ, cộng đồng và doanh nghiệp có thể tham gia giám sát quá trình thực hiện Quy hoạch. Đây cũng chính là một trong những nhóm kiến nghị trọng tâm của HĐND Thành phố trong quá trình góp ý Đồ án.

Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm không chỉ là câu chuyện của hình hài đô thị trong tương lai. Đó là bài toán lựa chọn mô hình phát triển, tổ chức lại không gian kinh tế, phân bổ nguồn lực và thiết lập một phương thức quản trị mới để Thành phố có thể phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và đủ sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới./.

Hải Yến - Châu Vũ