Cùng với tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) đang được thi công ngày đêm, TPHCM chuẩn bị triển khai đồng loạt nhiều tuyến metro mới. Metro đang được định vị là động lực chiến lược để tái cấu trúc đô thị, kết nối vùng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong nhiều thập niên tới.
Triển khai nhiều tuyến metro
Những ngày cuối tháng 4, dọc theo các trục đường huyết mạch như Cách Mạng Tháng Tám, Trường Chinh, không khí thi công tuyến metro số 2 diễn ra khẩn trương cả ngày lẫn đêm. Trên công trường, hàng loạt mũi thi công được triển khai đồng loạt, từ khảo sát địa chất, di dời hạ tầng kỹ thuật đến tổ chức phân luồng giao thông. Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM (MAUR), từng hạng mục đang được tăng tốc thi công, quyết tâm đưa dự án về đích đúng tiến độ.
Tại các vị trí ga ngầm trọng điểm như S5 (công viên Lê Thị Riêng) hay S10 (đường Phạm Văn Bạch), nhiều mũi khoan khảo sát địa chất hoạt động liên tục, chủ yếu vào ban đêm để hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt người dân và giao thông đô thị. Dữ liệu thu thập từ các lớp địa tầng sẽ phục vụ trực tiếp cho công tác thiết kế kỹ thuật và thi công hầm bằng máy đào TBM, công nghệ hiện đại giúp rút ngắn tiến độ và bảo đảm an toàn.
Người dân lên tàu tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) tại ga Nhà hát TPHCM. ẢNH: HOÀNG HÙNG
Đáng chú ý, phương án thi công đã được điều chỉnh theo hướng tăng cường thiết bị, nâng số lượng máy TBM từ 4 lên 5 máy, cho phép triển khai song song nhiều đoạn tuyến. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm rút ngắn tổng thời gian thi công.
Bên cạnh tuyến metro số 2, TPHCM đang triển khai nhiều tuyến metro mới với tinh thần khẩn trương. Ông Bùi Anh Huấn, Phó trưởng Ban MAUR, cho biết, tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm được xác định là trục kết nối chiến lược giữa trung tâm hiện hữu và đô thị mới Thủ Thiêm (có Trung tâm Tài chính quốc tế), không chỉ góp phần giảm áp lực giao thông qua sông Sài Gòn mà còn mở rộng không gian phát triển về phía Đông.
Trong khi đó, tuyến Thủ Thiêm - sân bay Long Thành đang được nghiên cứu với yêu cầu triển khai gấp nhằm góp phần giải quyết lưu thông khi sân bay quốc tế Long Thành đi vào hoạt động. Đặc biệt, tuyến Bàu Bàng đến cụm cảng Cái Mép - Thị Vải sẽ vận chuyển sản phẩm công nghiệp từ vùng công nghiệp trọng điểm ra cảng biển, giảm áp lực đường bộ và chi phí logistics.
Bên cạnh đó, nhiều tuyến metro khác cũng đang được xúc tiến chuẩn bị đầu tư như tuyến số 6 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu), tuyến kết nối Bình Dương - Suối Tiên, Thủ Dầu Một - TPHCM. Những tuyến này không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn đóng vai trò kết nối các đô thị vệ tinh, góp phần giảm tải cho khu vực trung tâm.
Theo quy hoạch, metro sẽ mở rộng trên toàn thành phố với 27 tuyến, tổng chiều dài hơn 1.012km, trong đó TPHCM có 12 tuyến, khu vực Bình Dương có 12 tuyến và khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu có 3 tuyến. Trong 10 năm tới, thành phố ưu tiên đầu tư 9 tuyến trọng điểm dài 374,21km, với tổng vốn khoảng 37,15 tỷ USD, gồm 6 tuyến tại khu vực TPHCM, 2 tuyến ở khu vực Bình Dương và 1 tuyến ở khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.
Định hướng phát triển metro cũng gắn chặt với chiến lược liên kết vùng. Các tuyến kết nối từ trung tâm thành phố với khu vực Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ tạo thành mạng lưới giao thông liên hoàn, thúc đẩy phát triển chuỗi đô thị - công nghiệp - cảng biển.
Cơ chế mở đường thu hút nguồn lực
Hệ thống metro nói trên sẽ cần nhu cầu vốn rất lớn, nếu chỉ dựa vào ngân sách thì sẽ khó đáp ứng. Thành phố đang tập trung hoàn thiện khung chính sách nhằm huy động nguồn lực cho toàn bộ hệ thống metro, trong đó khu vực tư nhân đóng vai trò rất lớn.
Theo tính toán, ngân sách dự kiến đảm nhận khoảng 30%-40% tổng mức đầu tư, tập trung vào các hạng mục giải phóng mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật. Phần còn lại sẽ huy động thông qua các mô hình PPP, phát hành trái phiếu đô thị và khai thác quỹ đất.
Tuy nhiên, để doanh nghiệp thực sự tham gia, ông Bùi Anh Huấn cho biết, thành phố xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý vì các dự án metro có thời gian hoàn vốn dài, rủi ro cao về doanh thu, do đó cần có chính sách bảo đảm doanh thu tối thiểu hoặc hỗ trợ tài chính trong giai đoạn đầu vận hành. Đây là điều kiện quan trọng để các doanh nghiệp như THACO, Becamex… mạnh dạn đầu tư.
Bên cạnh đó, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được xem là “đòn bẩy” tài chính hiệu quả. Khi được khai thác quỹ đất dọc tuyến, phát triển các khu đô thị, thương mại, dịch vụ gắn với nhà ga, nhà đầu tư sẽ có thêm nguồn thu để bù đắp chi phí.
Theo các chuyên gia đô thị, nếu được triển khai đồng bộ với cơ chế phù hợp, hệ thống metro sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, mở rộng không gian phát triển đô thị, thu hút đầu tư và nâng cao năng suất lao động. Đây là nền tảng quan trọng để TPHCM hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, yếu tố quyết định vẫn là quyết tâm chính trị và năng lực tổ chức thực hiện. “Với tầm nhìn mới, metro không những là công trình giao thông mà còn là công cụ phát triển chiến lược, kết nối đô thị - công nghiệp - cảng biển, tạo nền tảng để TPHCM tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước và vươn tầm trong khu vực”, KTS Ngô Viết Nam Sơn khẳng định.
QUỐC HÙNG (SGGP)
