Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố cuối tuần qua cho thấy một sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy cải cách môi trường kinh doanh. Nếu trước đây, trọng tâm chủ yếu là cắt giảm điều kiện kinh doanh, rút ngắn thời gian cấp phép hay đơn giản hóa thủ tục hành chính, thì nay, yêu cầu lớn hơn là nâng cao năng lực thực thi và vai trò đồng hành của chính quyền với doanh nghiệp.
Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố cuối tuần qua cho thấy một sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy cải cách môi trường kinh doanh. Nếu trước đây, trọng tâm chủ yếu là cắt giảm điều kiện kinh doanh, rút ngắn thời gian cấp phép hay đơn giản hóa thủ tục hành chính, thì nay, yêu cầu lớn hơn là nâng cao năng lực thực thi và vai trò đồng hành của chính quyền với doanh nghiệp.
Sự chuyển dịch đó cũng cho thấy kinh tế Việt Nam đang bước sang một giai đoạn cải cách mới, nơi thành công không chỉ được đo bằng số lượng thủ tục cắt giảm, mà còn bằng sức khỏe thực chất của doanh nghiệp và khả năng tạo lập môi trường phát triển dài hạn cho khu vực tư nhân.
Phát triển kinh tế tư nhân cũng chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 68-NQ/TW - lần đầu tiên xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế. Sau 1 năm triển khai nghị quyết, bức tranh kinh tế tư nhân đã xuất hiện những gam màu tích cực nhưng cũng bộc lộ không ít điểm nghẽn cần tháo gỡ. 4 tháng đầu năm, cả nước có 119.400 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm 2025. Con số đó cho thấy niềm tin thị trường đang dần được cải thiện. Tuy nhiên, khu vực tư nhân vẫn chưa tạo được cú bứt phá tương xứng với kỳ vọng khi dòng vốn đầu tư còn mang tâm lý phòng thủ, nhiều doanh nghiệp thu hẹp quy mô hoặc trì hoãn kế hoạch mở rộng sản xuất.
Nghiên cứu trong Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam đã chỉ ra, phía sau những tín hiệu tích cực vẫn là hàng loạt “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc đang cản trở sức bật của khu vực tư nhân. Áp lực lớn nhất hiện nay là thị trường đầu ra suy yếu. Theo báo cáo, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng đã tăng lên 60,2%. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp tư nhân trong nước vẫn khá thận trọng trong mở rộng sản xuất - kinh doanh, phản ánh niềm tin thị trường và sức hấp thụ của nền kinh tế chưa phục hồi hoàn toàn. Một nút thắt khác kéo dài nhiều năm nhưng chưa được tháo gỡ hiệu quả là tiếp cận vốn: có tới 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản thế chấp. Theo VCCI, Việt Nam thuộc nhóm có tỷ lệ yêu cầu tài sản đảm bảo cao nhất khu vực, tới 93,5%.
Không chỉ vướng về vốn, doanh nghiệp còn gặp khó trong dự báo chính sách. Báo cáo cho thấy, chỉ 6%-8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán được những thay đổi chính sách quan trọng. Không ít doanh nghiệp phải phụ thuộc vào các nguồn tin không chính thức để “đoán” xu hướng điều hành, qua đó làm tăng thêm rủi ro kinh doanh. Bên cạnh đó, năng lực đổi mới sáng tạo của khu vực tư nhân vẫn khá khiêm tốn, khi chỉ 3,9% doanh nghiệp dành trên 3% doanh thu cho khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc chuyển đổi số.
Từ những điểm nghẽn trên, báo cáo khuyến nghị, chính sách hỗ trợ nên tập trung kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa với các doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp xuất khẩu lớn để mở rộng thị trường thay vì hỗ trợ dàn trải. Các hiệp định thương mại tự do cũng cần được cụ thể hóa bằng những chương trình tư vấn trực tiếp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cùng với đó là hiện đại hóa hệ thống tài chính theo hướng chuyển dần từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá dòng tiền và hiệu quả phương án kinh doanh. Nếu không thay đổi tư duy tín dụng, khu vực doanh nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục thiếu nguồn lực để lớn lên.
Báo cáo nêu trên cùng với những chuyển biến sau 1 năm thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cho thấy, điều cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi không chỉ là thêm các chính sách hỗ trợ mới, mà là khả năng biến tinh thần “kiến tạo phát triển” thành những thay đổi cụ thể trong tiếp cận vốn, tính ổn định chính sách và niềm tin đầu tư dài hạn. Đó mới là nền tảng để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.
HÀ MY
