Mới đây, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Công chứng (Luật Công chứng sửa đổi 2026), có hiệu lực từ ngày 1-1-2027.

Chuyển giao thẩm quyền chứng thực

Luật Công chứng sửa đổi 2026 đã giao thẩm quyền chứng thực nhiều giao dịch từ Chủ tịch UBND cấp xã sang các tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC).

Cụ thể, UBND cấp tỉnh được giao thẩm quyền xem xét, quyết định việc chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Chủ tịch UBND cấp xã cho các TCHNCC. Tuy nhiên, việc chuyển giao này không áp dụng đại trà mà chỉ được thực hiện tại những địa bàn cấp xã đã phát triển được TCHNCC và các tổ chức này có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức theo quy định.

Mục đích của việc này để góp phần thực hiện định hướng đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công chứng, đồng thời giúp giảm bớt gánh nặng công việc cho các cơ quan hành chính cấp xã.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Ảnh: Quốc hội

6 giao dịch không còn bị bắt buộc phải công chứng

Các quy định về giao dịch phải công chứng đã được điều chỉnh theo hướng chuyển từ liệt kê sang quy định tiêu chí.

Luật Công chứng sửa đổi 2026 đã làm rõ tiêu chí cốt lõi giao dịch phải công chứng phải là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định phải công chứng. Việc quy định cụ thể giao dịch nào phải công chứng sẽ do các luật chuyên ngành điều chỉnh.

Quy định mới đã giảm trực tiếp 6 loại giao dịch hiện đang bị bắt buộc phải công chứng theo các Nghị định của Chính phủ, gồm: Văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; Văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; Văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; Văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại và Hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại.

Sự thay đổi này nhằm tạo điều kiện thuận lợi, giảm thiểu thủ tục hành chính và cắt giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho các tổ chức, cá nhân khi tham gia giao dịch, đồng thời vẫn bảo đảm các giao dịch thực sự quan trọng được kiểm soát rủi ro.

Công chứng và địa giới hành chính

Luật Công chứng sửa đổi 2026 tiếp tục giới hạn thẩm quyền công chứng theo địa giới hành chính cấp tỉnh. Theo đó, công chứng viên (CCV) chỉ được quyền công chứng các giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, TP trực thuộc Trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở.

Tuy nhiên, quy định này cũng có các ngoại lệ. Công chứng viên vẫn được thực hiện công chứng không phụ thuộc vào địa giới đối với: di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, và văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền về bất động sản.

Lý do vẫn giữ giới hạn địa giới hành chính là do bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội, do đó đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao nhất cho các bên tham gia giao dịch.

Cạnh đó, Cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất từ Trung ương đến địa phương vẫn đang trong quá trình xây dựng. Mỗi tỉnh, thành phố đang sử dụng hệ thống riêng và chưa có sự kết nối, liên thông với nhau. Nếu cho phép công chứng bất động sản xuyên tỉnh vào lúc này, hệ thống sẽ không thể cảnh báo kịp thời, dẫn đến nguy cơ rủi ro rất lớn khi một bất động sản bị đem đi công chứng, chứng thực nhiều lần, tại nhiều nơi khác nhau.

Định hướng triển khai công chứng điện tử từ xa

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật lần này là việc hướng tới công chứng điện tử, nơi các bên tham gia giao dịch không cần có mặt tại cùng một địa điểm mà có thể giao kết thông qua phương tiện trực tuyến, sau đó CCV sẽ chứng nhận bằng chữ ký số.

Tuy nhiên, việc triển khai thực tế sẽ được đánh giá theo từng giai đoạn và mở rộng từng bước phù hợp với trình độ phát triển của công nghệ, khả năng thực hiện của CCV, cơ sở hạ tầng và cơ sở dữ liệu liên quan. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hình thức này đòi hỏi sự thận trọng lớn và phải qua thử nghiệm trước khi áp dụng rộng rãi để đảm bảo tính xác thực và an toàn pháp lý.

Đối với việc công chứng ngoài trụ sở, Luật giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, nguyên tắc chung vẫn là phải thực hiện tại trụ sở, nhưng có một vài trường hợp ngoại lệ khi có lý do chính đáng khác như: Người già yếu, khuyết tật, hoặc tài sản không thể di dời. Điều này đảm bảo sự cân bằng giữa tính chất đặc thù, nghiêm ngặt của dịch vụ công chứng và nhu cầu tiếp cận dịch vụ chính đáng của người dân.

Đơn giản hóa thủ tục, tiến tới mô hình không giấy tờ

Luật Công chứng sửa đổi 2026 cũng đẩy mạnh khai thác và sử dụng dữ liệu điện tử.

Theo đó, khi người dân đi thực hiện thủ tục công chứng các thông tin trong thành phần hồ sơ đã có sẵn trong các cơ sở dữ liệu được cơ quan chủ quản công bố đủ điều kiện khai thác, người yêu cầu công chứng sẽ không phải cung cấp các giấy tờ giấy chứa thông tin đó nữa.

Người yêu cầu công chứng có thể tự khai thác hoặc đề nghị CCV khai thác dữ liệu để cung cấp cho hồ sơ. CCV có trách nhiệm tiếp nhận, khai thác và sử dụng thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu khác. CCV chỉ được quyền yêu cầu người dân bổ sung giấy tờ trong trường hợp hệ thống không khai thác được thông tin, hoặc thông tin trích xuất ra không đầy đủ, không chính xác.

Đối với thủ tục công chứng hợp đồng ủy quyền khi các bên vắng mặt, Luật quy định rõ quy trình xử lý trường hợp bên ủy quyền và bên được ủy quyền không thể cùng có mặt tại một TCHNCC. Hai bên có thể đến hai TCHNCC khác nhau để lần lượt ký kết.

Hợp đồng ủy quyền sẽ chính thức có hiệu lực kể từ thời điểm CCV thứ hai (nơi bên được ủy quyền đến) hoàn thành việc ký và đóng dấu. Nếu đây là văn bản công chứng điện tử, hợp đồng phải có chữ ký số của cả CCV và chữ ký số của TCHNCC đó.

Trong trường hợp có việc sửa đổi, bổ sung hoặc chấm dứt hợp đồng ủy quyền tại một trong hai tổ chức, thời hạn quy định để gửi thông báo và bản sao văn bản cho TCHNCC còn lại là trong 05 ngày làm việc.

Giao cho địa phương thẩm quyền quản lý Công chứng viên

Luật Công chứng sửa đổi 2026 đã định nghĩa CCV là người đủ tiêu chuẩn, được Chủ tịch UBND cấp tỉnh bổ nhiệm để thực hiện hành nghề công chứng và một số nhiệm vụ theo quy định.

Một số thủ tục trước đây thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp nay đã được giao cho cấp tỉnh. Cụ thể, Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi người đó hoàn thành tập sự sẽ quyết định bổ nhiệm CCV. Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi CCV đang hành nghề (hoặc nơi hành nghề cuối cùng) có thẩm quyền miễn nhiệm CCV. Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi đã miễn nhiệm sẽ có thẩm quyền xem xét bổ nhiệm lại CCV.

Sự thay đổi này nhằm gắn trách nhiệm quản lý trực tiếp cho địa phương, giúp Sở Tư pháp dễ dàng quản lý, tạo sự minh bạch, thống nhất và thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện quyền của mình mà không gây khó khăn liên quan đến nơi cư trú. Để đảm bảo chất lượng, Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh sẽ đưa việc kiểm tra công tác bổ nhiệm, miễn nhiệm CCV vào kế hoạch thanh tra thường xuyên ngay từ năm 2026.

Những điểm mới đáng chú ý của Luật Công chứng sửa đổi 2026