Ngày 8.5, tại hội thảo khoa học cấp quốc gia "Luật Đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế cho TP.HCM" do HĐND TP.HCM và Trường đại học Luật TP.HCM phối hợp tổ chức, câu chuyện về tính cấp thiết, những "giới hạn" và cơ hội bứt phá của TP.HCM đã được các lãnh đạo và chuyên gia đưa ra mổ xẻ chi tiết. Đây không chỉ là một đạo luật mới mà là công cụ thể chế đủ mạnh để tạo dư địa phát triển cho giai đoạn vươn tầm của thành phố.

Thành phố cần một "chiếc áo cơ chế" mới

Tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM chia sẻ thành phố đang đối mặt với một áp lực rất lớn. Đó là áp lực từ sự kỳ vọng của Trung ương, của người dân về một hệ thống pháp lý rộng hơn, mạnh hơn và phù hợp hơn.

Nhấn mạnh về bức tranh kinh tế, ông Cường cho biết quý 1/2026, thành phố đạt mức tăng trưởng GRDP 8,27%. Dù chưa đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhưng đây vẫn là tín hiệu vô cùng tích cực. Tuy nhiên, để tiếp tục giữ vững vai trò dẫn dắt trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, thành phố cần một "chiếc áo cơ chế" mới.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại hội thảo

ẢNH: BTC

 "Luật Đô thị đặc biệt sẽ giúp thành phố xác lập khung pháp lý vượt trội để bứt tốc. Thành phố sẽ xác định được mô hình quản trị cho một siêu đô thị 14 triệu dân, định hình mức độ phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền cơ sở, đồng thời giải quyết những bài toán hóc búa của thế giới như phát triển kinh tế ngầm, không gian ngầm và các cơ chế thử nghiệm (sandbox)", ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Nhìn nhận vấn đề ở góc độ xây dựng pháp luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú thẳng thắn chỉ ra áp lực khổng lồ về mặt thời gian. Theo thông báo của Trung ương, dự án luật này dự kiến phải trình vào tháng 7 tới đây. Nghĩa là, TP.HCM chỉ có vỏn vẹn 2 tháng để hoàn thiện, trong khi một đạo luật quy mô tương đương thường mất nhiều năm để xây dựng.

Để đảm bảo tính khả thi, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú lưu ý việc xây dựng luật Đô thị đặc biệt phải được "đo ni đóng giày" riêng cho TP.HCM, thay vì xây dựng một luật chung cho các đô thị đặc biệt trên cả nước. Việc thiết kế luật cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc: không vượt "trần" Hiến pháp; không đụng đến các quy định của Đảng, an ninh quốc phòng, đối ngoại và không lặp lại những gì các luật hiện hành đã quy định.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú gợi mở vấn đề tại hội thảo

ẢNH: THÚY LIỄU

3 cốt lõi mà TP.HCM cần phải tập trung

Thay vì dàn trải, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đề xuất dự thảo luật cần tập trung vào 3 phần cốt lõi nhất:

• Phân quyền và giao quyền lập pháp cho HĐND TP.HCM: Cần tách bạch rõ ràng giữa cơ chế thử nghiệm cho các dự án cụ thể (sandbox) và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật vượt trội của HĐND. Quyền lực cần được trao mạnh mẽ cho HĐND TP.HCM.
• Liên kết vùng: Đây là yếu tố sống còn để mở rộng không gian phát triển khi diện tích hiện hữu của TP.HCM sau sáp nhập (chưa tới 6.800 km2) đang dần cạn kiệt. Do đó, cần có cơ chế cho phép ngân sách TP.HCM đầu tư cho các dự án liên vùng và hình thành mô hình hội đồng vùng quyết định các vấn đề vĩ mô.
• Đặc thù tài chính và huy động nguồn lực: Không đưa ra các ưu đãi thuế đi ngược lại luật Ngân sách và định hướng của Trung ương (Nghị quyết 18). Thay vào đó, tập trung vào những thế mạnh riêng biệt của thành phố như kinh tế biển đảo, khơi thông nguồn lực đất đai, giải phóng mặt bằng...

"Xây dựng luật Đô thị đặc biệt không chỉ là việc riêng của TP.HCM mà là việc chung của cả nước. Bộ Tư pháp sẵn sàng đồng hành, chia sẻ để thành phố thực hiện sứ mệnh vừa lớn, vừa khó, vừa áp lực này", Thứ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú: TP.HCM cần gì trong luật Đô thị đặc biệt?