Luật Phát triển đô thị ra đời không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thông thường, mà thực sự là một cuộc cách mạng về thể chế. Luật được Quốc hội thông qua theo định hướng tăng cường phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, mở rộng tối đa không gian chủ động cho các đô thị lớn, đồng thời gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm giải trình, năng lực kiểm soát và giám sát. Đối với TP.HCM, sự phân quyền này đánh dấu một bước ngoặt mang tầm vóc lịch sử trong tư duy quản trị: Chuyển dịch mạnh mẽ và dứt khoát từ tư duy “quản lý” đơn thuần, vốn mang tính hành chính, sang tư duy “kiến tạo phát triển”.

Vòng đời khép kín của một chính sách kiến tạo và trách nhiệm giải trình

Trong bối cảnh không gian phát triển của Thành phố ngày càng được mở rộng, quy mô dân số bùng nổ, áp lực hạ tầng gia tăng, cùng với yêu cầu cấp thiết về liên kết vùng, sự ra đời của Luật Phát triển đô thị là lời giải kịp thời cho những bài toán vĩ mô. Khi Luật trao cho Thành phố những thẩm quyền lớn hơn, không gian ra quyết định rộng rãi hơn, điều đó cũng đồng nghĩa với việc HĐND Thành phố phải tự nâng tầm trách nhiệm, rèn giũa năng lực quyết định và đề cao hơn bao giờ hết trách nhiệm giải trình của chính mình trước cử tri và trung ương.

Các đại biểu HĐND TP.HCM thông qua nghị quyết ngày 22-9

Nhận thức rõ sức nặng của "thanh gươm thể chế" được trao, Thường trực HĐND Thành phố đã quán triệt sâu sắc ba yêu cầu cốt lõi xuyên suốt trong giai đoạn mới: quyết định phải đảm bảo sự chính xác và kịp thời; công tác giám sát phải tiến hành thực chất và bám đuổi đến cùng; và chính sách phải liên tục được mài giũa, hoàn thiện từ chính thực tiễn thi hành.

Sự lột xác về phương thức hoạt động thể hiện rõ nét qua lăng kính thẩm tra. HĐND Thành phố đã đổi mới căn bản cách thẩm tra, phân loại rõ ràng theo mức độ tác động của từng chính sách thay vì cào bằng. Đối với những vấn đề mang tính thủ tục, đơn giản, ít tác động, bộ máy sẽ xử lý nhanh gọn, đúng quy trình để giảm tải hành chính. Ngược lại, đối với những chính sách lớn, mang tính đột phá, phức tạp, mang tính liên ngành và có tác động sâu rộng đến không gian quy hoạch, tài nguyên đất đai, hạ tầng kỹ thuật, nguồn lực tài chính và sinh kế của người dân, các cơ quan chức năng bắt buộc phải tổ chức thẩm tra kỹ lưỡng hơn, phản biện với cường độ sâu sắc hơn và đánh giá toàn diện mọi rủi ro, lợi ích.

Đặc biệt, HĐND TP.HCM mang đến một góc nhìn hiện đại về xây dựng pháp luật khi xác định: nghị quyết được bấm nút ban hành không phải là điểm kết thúc, mà chỉ là sự khởi đầu của một sinh thể chính sách. Chính sách phải được nuôi dưỡng và vận hành theo một vòng đời khép kín và liên tục: xây dựng chính sách - quyết định - tổ chức thực hiện - giám sát - đánh giá - điều chỉnh. Trong suốt quá trình các cơ quan hành pháp tổ chức thực hiện, HĐND sẽ theo như hình với bóng, liên tục giám sát, đối chiếu độ vênh giữa quy định trên giấy và thực tiễn đời sống. Việc kiên trì lắng nghe phản ánh từ cơ sở, từ hơi thở của doanh nghiệp và người dân giúp HĐND kịp thời nhận diện những vấn đề phát sinh, từ đó nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung. Một quy định chưa phù hợp sẽ được can đảm xem xét sửa đổi; một cơ chế tốt, chứng minh được hiệu quả sẽ nhanh chóng được đúc kết, tổng kết để nhân rộng, lan tỏa.

Khơi thông nguồn lực ngủ quên: Không gian ngầm, TOD và Đổi mới sáng tạo

Luật Phát triển đô thị mang lại xung lực mạnh mẽ nhất ở khả năng mở rộng biên độ huy động và chuyển hóa các nguồn lực khổng lồ đang nằm im thành động lực phát triển thực sự. Các cơ chế đột phá của Luật, nếu được "thực thi hóa" một cách xuất sắc, sẽ trực tiếp kiến tạo lại không gian đô thị và làm thay đổi diện mạo hạ tầng Thành phố.

Thực tiễn sống động tại Kỳ họp thứ năm vừa qua là minh chứng. HĐND Thành phố đã đi sâu cụ thể hóa nhiều cơ chế cốt lõi của Luật. Đáng chú ý nhất là các cơ chế phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), chiến lược khai thác không gian ngầm, quy hoạch không gian tầm thấp, tầm cao, cùng các quyết sách về chỉnh trang đô thị, cải tạo nhà ở và huy động nguồn lực xã hội. Theo tầm nhìn của Lãnh đạo HĐND, phát triển TOD hoàn toàn không phải là câu chuyện kỹ thuật của việc xây dựng thêm một tuyến đường sắt đô thị hay dựng lên một nhà ga. Đó là một đại chiến lược nhằm tổ chức lại toàn bộ không gian đô thị, phân bổ lại cấu trúc dân cư, tạo ra những trung tâm việc làm, dịch vụ mới và nắn dòng nguồn lực đầu tư xoay quanh trục xương sống là hệ thống giao thông công cộng.

Không dừng lại ở hạ tầng phần cứng, HĐND Thành phố còn dồn lực kiến tạo "hạ tầng phần mềm" – bệ phóng cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. HĐND Thành phố đã kịp thời thông qua 06 nghị quyết đặc biệt quan trọng, tạo đòn bẩy pháp lý vững chắc cho sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và công cuộc chuyển đổi số toàn diện. Đó là những chính sách vượt trội như: cơ chế hỗ trợ phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm ươm tạo khởi nghiệp; chính sách ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập phát sinh từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo; cung cấp khoản hỗ trợ không hoàn lại từ ngân sách Thành phố để san sẻ chi phí ươm tạo dự án; cũng như các quy định mang tính tiên phong về việc thành lập doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, và đặc biệt là chính sách thu hút, ưu đãi hình thành Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế ngay trên địa bàn Thành phố. Những chính sách này không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt, mà còn bám sát định hướng mang tầm chiến lược tại Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19 tháng 5 năm 2026 của Bộ Chính trị, xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên lõi năng suất lao động và năng lực cạnh tranh trí tuệ.

Luật mở ra cơ hội vàng, nhưng cơ hội đó có kết tinh thành sự thịnh vượng hay không hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực thực thi và tổ chức bộ máy. Khép lại hành trình chuẩn bị không mệt mỏi, HĐND TP.HCM khẳng định một triết lý sâu sắc: Thước đo năng lực của HĐND không đong đếm bằng số lượng các quyết định được ban hành, mà được định chuẩn bằng việc những quyết định đó có đúng, có trúng, có khả thi và có thực sự tạo ra cú hích chuyển biến trong thực tế hay không.

Thước đo cuối cùng phải rất cụ thể, chân thực và gắn chặt với nhịp đập đời sống: Người dân có được phục vụ tốt hơn không, doanh nghiệp có cảm thấy môi trường đầu tư thuận lợi hơn không, các đại dự án có được đẩy nhanh tiến độ không, và chất lượng không gian sống, từ giao thông, nhà ở đến môi trường, có thực sự được cải thiện hay không… Chỉ khi hiện thực hóa được những câu hỏi ấy, HĐND TP.HCM mới thực sự hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, đưa Thành phố mang tên Bác bứt phá vươn lên, xứng tầm là đô thị hiện đại, đáng sống bậc nhất trong kỷ nguyên mới./.

Mỹ Phương - Ảnh: Quang Định (PV Báo Tuổi trẻ)